ከፍተኛ የአመት በጀት እና የዲጂታል ለውጦች ፡ የኢትዮጵያን አዲስ የ2.34 ትሪሊዮን ብር በጀት እና ከፋይዳ ጋር የተገናኘውን የፓስፖርት ማሻሻያ መተንተን

ሰኔ 3 ቀን 2018 ዓ.ም. | አዲስ አበባ

የ2026 እ.ኤ.አ. የጁን መጀመሪያ ሳምንት በኢትዮጵያ የመንግስት አገልግሎት አሰጣጥ ረገድ ከፍተኛ የበጀት እቅድ የተነደፈበት እና የዲጂታል ማዘመን ስራዎች የተከናወኑበት ልዩ ወቅት ሆኖ አልፏል። በዚህ ሳምንት የሚኒስትሮች ምክር ቤት ከዚህ ቀደም ታይቶ የማይታወቅ የ2.339 ትሪሊዮን ብር የፌዴራል ረቂቅ በጀት ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመራ ሲሆን፣ በሌላ በኩል ደግሞ የፌዴራል የኢሚግሬሽን ተቋም ከፋይዳ ብሔራዊ ዲጂታል መታወቂያ ጋር የተሳሰረ የኢንተርኔት ፓስፖርት አገልግሎት ለመጀመር ማቀዱን ይፋ አድርጓል [1, 6]። በተመሳሳይ ወቅት፣ የ“አዲስ መሶብ” ዲጂታል የአንድ ማዕከል አገልግሎቶች ፈጣን ተደራሽነት በየካ ክፍለ ከተማ አዲስ ምዕራፍ አስመዝግቧል [7]። እነዚህ ለውጦች የመንግስትን ቢሮክራሲ ለማሳለጥ የታለሙና በቴክኖሎጂ የተደገፉ ፈጣን እርምጃዎች መሆናቸውን የሚያሳዩ ቢሆንም፣ ጥንቃቄ የተሞላበት ትንታኔ የሚሹ የፋይናንስ እጥረቶች እና ቀጣይነት ያለው የዋጋ ንረት ባለበት ሁኔታ ውስጥ የተከሰቱ ናቸው [2]።

በዚህ ሳምንት የተከናወኑ ዋና ዋና የአገልግሎት ሁነቶች

በሳምንቱ ውስጥ ከተከናወኑት ዋና ዋና ጉዳዮች መካከል ግንባር ቀደሙ የገንዘብ ሚኒስትሩ አቶ አህመድ ሺዴ ለሚቀጥለው የ2019 በጀት ዓመት (የ2026/2027 እ.ኤ.አ.) የሚውል የ2.339 ትሪሊዮን ብር የፌዴራል ረቂቅ በጀት ማቅረባቸው ነው [3]። ካለፈው ዓመት የ1.93 ትሪሊዮን ብር በጀት ጋር ሲነጻጸር በከፍተኛ ሁኔታ ያደገው ይህ ረቂቅ በጀት ለመሠረተ ልማት፣ ለክልሎች ልማት እና ለመዋቅራዊ ማስተካከያዎች ቅድሚያ ይሰጣል [3, 4]። ይሁን እንጂ በጀቱ በዓለም አቀፍ ደረጃ ባለው የነዳጅ ዋጋ መዋዠቅ እና በመካከለኛው ምስራቅ የጂኦፖለቲካዊ ውጥረቶች ሳቢያ የሚከሰቱትን ከፍተኛ ወጪዎች ግምት ውስጥ ያስገባ ሲሆን፣ ሚኒስትሩ በተለይም ከቀጣናዊ ግጭት ጋር የተያያዙ ወጪዎችን ጠቅሰዋል [4]። ይህ ግዙፍ የበጀት እቅድ ኢትዮጵያ በአገር በቀል የኢኮኖሚ ማሻሻያዎቿ ያስመዘገበቻቸውን ውጤቶች ለማስቀጠል ያለመ ነው [5]።

በዜጎች አገልግሎት አሰጣጥ ዘርፍ፣ የኢሚግሬሽንና ዜግነት አገልግሎት (ኢዜአ) የፓስፖርት አሰጣጥ ስርዓቱን ከፋይዳ ብሔራዊ ዲጂታል መታወቂያ መዝገብ ጋር ለማቀናጀት ማቀዱን አስታውቋል [6]። ይህ ውጥን ዜጎች ባሉበት ቦታ ሆነው በኢንተርኔት አማካኝነት ለፓስፖርት ማመልከትና ማደስ እንዲችሉ ለማድረግ ያለመ ሲሆን፣ ለባዮሜትሪክ መረጃ ምዝገባ በአካል መገኘትንና ረጅም ሰልፎችን ያስቀራል [6]። አዲሱ አሰራር በፋይዳ መድረክ ላይ የተመዘገበውን የባዮሜትሪክ መረጃ በቀጥታ የሚጠቀም በመሆኑ የፓስፖርት ዝግጅት ሂደቱን በከፍተኛ ሁኔታ ያፈጥነዋል ተብሎ ይጠበቃል [6]። በአሁኑ ወቅት ከ40 ሚሊዮን በላይ ኢትዮጵያውያን በፋይዳ የውሂብ ጎታ ውስጥ የተመዘገቡ ሲሆን፣ በየሳምንቱ የሚመዘገቡት ሰዎች ቁጥር በአማካይ ወደ አንድ ሚሊዮን ገደማ እየተጠጋ ነው [6]።

በተጨማሪም በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር የከንቲባ አዳነች አቤቤ መሪነት ዘጠነኛው የ“አዲስ መሶብ” ዲጂታል የአንድ ማዕከል አገልግሎት መስጫ ማዕከል በየካ ክፍለ ከተማ ተመርቋል [7]። ማዕከሉ በ22 የመንግስት ተቋማት የሚሰጡ 140 አገልግሎቶችን በአንድ ጣሪያ ስር በማሰባሰብ የአገልግሎት መዘግየትን እና አነስተኛ የመንግስት ሙስናን ለመከላከል ተዘጋጅቷል [7]። ማዕከሉ የክልል እና የፌዴራል ተቋማትን በእውነተኛ ጊዜ (real-time) የሚያገናኝ የተቀናጀ የዲጂታል መድረክ ያለው ሲሆን፣ ይህም የከተማዋን ነዋሪዎች አገልግሎት አሰጣጥ በእጅጉ ያቃልላል [7]። በአካል የሚሰጡ አገልግሎቶች እና የሞባይል “አዲስ መሶብ” ተሽከርካሪዎች መስፋፋት የአዲስ አበባን የከተማ ዘመናዊነት ለማፋጠን ወሳኝ እርምጃ ነው [7]።

ዳራ እና ሁኔታዎች

ለብዙ ዓመታት በኢትዮጵያ የመንግስት አገልግሎት አሰጣጥ በተበታተኑ የውሂብ ጎታዎች፣ በአሰራር መጓተት እና በወረቀት ላይ በተመሰረቱ በእጅ በሚከናወኑ ስራዎች ሳቢያ ለሙስና የተጋለጠ ነበር [6, 7]። ይህ ሁኔታ መለወጥ የጀመረው መንግስት የ“ዲጂታል ኢትዮጵያ” ስትራቴጂዎችን በመቅረጽ የፋይዳ ብሔራዊ ዲጂታል መታወቂያን እንደ ዋነኛ የባዮሜትሪክ መታወቂያ መሰረት አድርጎ ሲዘረጋ ነው [6]። በአለም አቀፍ ደረጃ ስኬታማ በሆኑ የአንድ ማዕከል አገልግሎቶች አሰራር ላይ ተመስርቶ የተዋቀረው “አዲስ መሶብ” የመንግስትን ቢሮክራሲ ማእከላዊ እና ዲጂታል ለማድረግ የተደረገ ቀጥተኛ ጥረት ነው [7]። በሀገሪቱ ማክሮ-ኢኮኖሚ ረገድም፣ የቀረበው የ2.339 ትሪሊዮን ብር ረቂቅ በጀት ኢትዮጵያ ከዓለም አቀፉ የገንዘብ ድርጅት (IMF) እና ከዓለም ባንክ ድጋፍ ጋር በቅርብ ዓመታት የጀመረችውን ሰፊ የኢኮኖሚ ማሻሻያ ለማስቀጠል የተያዘ እቅድ አካል ነው [2]።

ይህ ለዜጎች ምን ትርጉም አለው?

ለሀገር ውስጥ ነዋሪዎች፣ የዲጂታል አገልግሎቶች መስፋፋት እና ከፍተኛ የፌዴራል በጀት መመደብ የሚኖራቸው የጋራ ተጽዕኖ በዕለት ተዕለት ሕይወት ውስጥ በግልጽ የሚታይ ነው። የፓስፖርት ማመልከቻ ከፋይዳ ጋር መገናኘቱ የሀገር ውስጥ ነዋሪዎች ብሔራዊ ዲጂታል መታወቂያ እስካላቸው ድረስ በክልል ቢሮዎች ውስጥ ለቀናት የሚሰለፉትን ሰልፍ እንዲቀንሱ ይረዳቸዋል [6]። ሆኖም ግን የቴክኖሎጂ ተደራሽነት ልዩነት (digital divide) በዜጎች መካከል ያለውን እኩልነት የበለጠ ሊያሰፋው ይችላል የሚል ስጋት በትችት አቅራቢዎች በኩል ይነሳል፤ ምክንያቱም በገጠር አካባቢ የሚኖሩ ወይም የዲጂታል ግንዛቤያቸው ዝቅተኛ የሆኑ ነዋሪዎች በቅርቡ የአገልግሎት መቆራረጥ ያጋጠመውን ብሔራዊ የዲጂታል መታወቂያ የሞባይል መተግበሪያ ለመጠቀም ሊቸገሩ ይችላሉ [6]። በተጨማሪም ረቂቅ በጀቱ የ10.1 በመቶ የኢኮኖሚ እድገት ለማስመዝገብ ቢተልም፣ የበጀት ጉድለቱን ለመሙላት የሚደረገው የአገር ውስጥ ብድር ፍላጎት የዋጋ ንረትን ሊያባብሰው ይችላል የሚሉ ስጋቶች አሉ [3, 4]።

በውጭ ሀገር ለሚኖሩ የዲያስፖራ አባላት እና በሀገር ውስጥ ለሚኖሩ የውጭ ሀገር ዜጎች፣ ይህ የዲጂታል ሽግግር የንግድ ስራዎችን በቀላሉ ለማከናወን ምቹ ሁኔታን ይፈጥራል። በ“አዲስ መሶብ” ማዕከላት በኩል ህጋዊ ሰነዶችን ማረጋገጥ ወይም ቪዛን በዲጂታል መንገድ ማደስ ቀደም ሲል በኢትዮጵያ የመንግስት አገልግሎቶች ላይ ይስተዋሉ የነበሩ የአሰራር መጓተቶችን በእጅጉ ይቀንሳል [7]። ሆኖም፣ አንዳንድ የህግ ባለሙያዎች ሁሉንም የግል መረጃዎች ከፋይዳ መታወቂያ ጋር ማያያዝ ጠንካራና ገለልተኛ የሆነ የመረጃ ጥበቃ ቁጥጥር በሌለበት ሁኔታ የግል መረጃ ደህንነትን (privacy) አደጋ ላይ ሊጥል ይችላል ይላሉ [6]። ከዚህም በላይ መንግስት ከዩሮቦንድ (Eurobond) አበዳሪዎች ጋር የሚያደርገው ውስብስብ ድርድር በመቀጠሉ ምክንያት፣ የኢኮኖሚ እድገት ትንበያዎች አዎንታዊ ቢሆኑም የፋይናንስ እና የምንዛሬ ተመን መረጋጋት አሁንም አጠራጣሪ ሆኖ ቀጥሏል [2, 4]።

ሰዎች አሁን ምን ማድረግ አለባቸው?

እነዚህን ፈጣን ለውጦች በተሻለ ሁኔታ ለመጠቀም፣ ዜጎች ከአዲሱ የዲጂታል መሠረተ ልማት ጋር ራሳቸውን ለማስማማት አሁኑኑ ንቁ እርምጃዎችን መውሰድ አለባቸው። በመጀመሪያ ደረጃ፣ እስካሁን ብሔራዊ የዲጂታል መታወቂያ (ፋይዳ) ያላወጡ የሀገር ውስጥ ነዋሪዎች በአስቸኳይ መመዝገብ አለባቸው፤ ምክንያቱም መንግስት ሁሉንም የመንግስት ግብይቶች፣ የባንክ ሂሳቦችን እና የፓስፖርት አገልግሎቶችን ከዚህ የባዮሜትሪክ መታወቂያ ጋር በከፍተኛ ሁኔታ እያገናኘ ይገኛል [6]። ወደ ውጭ ሀገር ለመጓዝ እቅድ ያለው ማንኛውም ሰው የኢንተርኔት ፓስፖርት አገልግሎቱ ሙሉ በሙሉ ከመጀመሩ በፊት በፋይዳ መታወቂያው ላይ የተመዘገቡት መረጃዎች ትክክለኛ መሆናቸውን ማረጋገጥ ይኖርበታል [6]።

በሁለተኛ ደረጃ፣ የንግድ ድርጅት ባለቤቶች አዲስ በተስፋፉት የ“አዲስ መሶብ” ማዕከላት የሚሰጡትን የኤሌክትሮኒክስ ግብር አከፋፈል እና የንግድ ፈቃድ ስርዓቶችን በደንብ ሊረዱ ይገባል፤ ይህም የንግድ ስራ ማስኬጃ ወጪዎችን በከፍተኛ ሁኔታ ለመቀነስ ይረዳል [7]። የግብር ፋይሎችን በጊዜ ለማጠናቀቅ እና በአካል በመሄድ የሚከሰቱ መስተጓጎሎችን ለማስቀረት የዲጂታል የክፍያ አማራጮችን መጠቀም በጥብቅ ይመከራል [7]።

በመጨረሻም፣ ነዋሪዎች በአካባቢያቸው የሚሰማሩትን አዲስ “ቨርቹዋል መሶብ” (Virtual Mesob) የሞባይል አውቶቡስ አገልግሎቶችን በሚመለከት ከከተማ አስተዳደሩ የሚወጡትን ይፋዊ ማስታወቂያዎች በቅርበት መከታተል አለባቸው [7]። እነዚህ ተንቀሳቃሽ የአገልግሎት መስጫዎች በተለያዩ ሰፈሮች እየተዘዋወሩ አገልግሎት የሚሰጡ በመሆናቸው ወደ ቋሚ ማዕከላት መሄድ ለማይችሉ ነዋሪዎች ምቹ አማራጭ ናቸው [7]።

በበለጠ ሁኔታ የሚነኩት እነማን ናቸው?

የእነዚህ ማሻሻያዎች ቀጥተኛ ተጽዕኖ የሚያርፍባቸው አካላት ወደ ውጭ ሀገር ለመጓዝ የሚፈልጉ ዜጎች፣ አነስተኛና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች እንዲሁም የከተማ ግብር ከፋዮች ናቸው። ከዚህ ቀደም ለፓስፖርት ቀጠሮ ወራትን ይጠብቁ የነበሩ ተጓዦች ከፋይዳ ትስስሩ ቀጥተኛ ተጠቃሚ ይሆናሉ [6]። በአንጻሩ በአዲስ አበባ የሚገኙ አነስተኛ የንግድ ድርጅቶች ባለቤቶች የሰው ኃይል ጣልቃ ገብነትን ከንግድ ፈቃድ አሰጣጥ በሚያስቀረው ነገር ግን ዲጂታል እውቀትን በሚጠይቀው “አዲስ መሶብ” መድረክ ላይ ምን ያህል በፍጥነት ራሳቸውን ማላመድ እንደሚችሉ ላይ በመመስረት ተጽዕኖ ይደርስባቸዋል [7]።

በሌላ በኩል፣ ዝቅተኛ እና መካከለኛ ገቢ ያላቸው የከተማ ግብር ከፋዮች በበጀት መጨመሩ ምክንያት ከፍተኛ ጫና ሊያርፍባቸው ይችላል [2, 4]። ምንም እንኳን በጀቱ ለክልሎች ድጋፍ እና ለመሠረተ ልማት ዝርጋታዎች ከፍተኛ ድርሻ ቢመድብም፣ እየጨመረ የመጣው የነዳጅ ድጎማ ወጪ እና የመከላከያ ወጪዎች በከተሞች የኑሮ ውድነት ላይ ቀጥተኛ ተጽዕኖ ሊኖራቸው ይችላል [2, 4]።

ወደፊት ምን ይጠበቃል?

በሚቀጥሉት ወራት የመንግስት አገልግሎት አሰጣጥ ወደ ዲጂታል-ብቻ አማራጮች በፍጥነት ሊሸጋገር እንደሚችል ይገመታል። የኢሚግሬሽንና ዜግነት አገልግሎት በሚቀጥለው ሩብ ዓመት ውስጥ የኢንተርኔት ፓስፖርት (e-passport) አገልግሎትን ይፋ እንደሚያደርግ የሚጠበቅ ሲሆን፣ ይህም መንግስት ለፋይዳ የያዘውን የረጅም ጊዜ የምዝገባ ግብ ለማሳካት ትልቅ መነቃቃትን ይፈጥራል [6]። ሆኖም፣ ይህ ፈጣን የዲጂታል ሽግግር የሀገሪቱን ደካማ የሳይበር ደህንነት እና የኤሌክትሪክ መሠረተ ልማት የሚፈትን በመሆኑ የመረጃ መቆራረጥ እና የስርዓት መቋረጥ ስጋቶችን ሊያስከትል ይችላል [6]።

በኢኮኖሚው ረገድ፣ የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የፌዴራል በጀቱን በጥቂት ማሻሻያዎች ያጸድቃል ተብሎ ይጠበቃል፤ ነገር ግን ዋናው ፈተና መንግስት በጂኦፖለቲካዊ ግጭቶች ምክንያት የሚመጡ የኢኮኖሚ ጫናዎችን እየተቆጣጠረ የዋጋ ንረትን ለመቀነስ በሚያደርገው ጥረት ላይ ይወሰናል [2, 4]። በመሆኑም ዜጎች ዲጂታል እና በእጅ የሚሰሩ (manual) አሰራሮች ጎን ለጎን በሚሄዱበት የሽግግር ወቅት ውስጥ ራሳቸውን ማዘጋጀት ይኖርባቸዋል [6]።

---

ምንጮች

• [1] Council of Ministers Approves 2.34 Trillion Birr Federal Budget Bill – Ethiopian Monitor: https://ethiopianmonitor.com

• [2] Ethiopia Approves $14.5 Billion Budget Focused on Investment and Reforms – Birr Metrics: https://birrmetrics.com

• [3] Ethiopia projects 10.1-pct economic growth – Xinhua: http://www.xinhuanet.com

• [4] Ethiopia sees higher spending next fiscal year due to Middle East war costs – CNBC Africa: https://www.cnbcafrica.com

• [5] Ethiopia's Draft Budget Aims to Maintain Achievements – ENA: https://www.ena.et

• [6] Ethiopia to Introduce Digital ID-Based Passport Service – Birr Metrics: https://birrmetrics.com

• [7] Addis Ababa Launches 9th Addis Mesob Digital One-Stop Service Center – Addis Media Network: https://amn.gov.et