ፈጣን ኢንተርኔት፣ ጠንካራ የብድር ቁጥጥር እና ክፍት የኅብረት ሥራ ማህበራት፡ ለዕለት ተዕለት ዜጎች የተተነተኑ ቁልፍ የኢትዮጵያ የፖሊሲ እና የሕግ ለውጦች

ጥቅምት 28 ቀን 2019 ዓ.ም. | አዲስ አበባ

ባለፉት ሰባት ቀናት ውስጥ በዲጂታል ቴክኖሎጂ፣ በሀገራዊ የገንዘብ ፖሊሲ እና በግብርና ንግድ ዘርፎች የተከሰቱ መጠነ-ሰፊ ለውጦች የኢትዮጵያውያን የዕለት ተዕለት ኑሮ፣ የሥራ እንቅስቃሴ እና የንግድ አሠራር ላይ ቀጥተኛ ተጽዕኖ አሳድረዋል። ኢትዮ ቴሌኮም በከፍተኛ የሥራ ሰዓታት የሚከሰተውን የኔትወርክ መጨናነቅ ለማቃለል በሀገሪቱ የመጀመሪያ የሆነውን በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ (AI) የሚመራ የሞባይል ሬዲዮ አክሰስ ኔትወርክ (AIR RAN) ይፋ ያደረገ ሲሆን፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በበኩሉ አሳሳቢ የሆነውን የኑሮ ውድነት ለመግታት የ16 በመቶ ጥብቅ የፖሊሲ ወለድ ምጣኔውን ሳይለውጥ ለማቆየት ወስኗል። በተመሳሳይ ጊዜም፣ የሕግ አውጪው አካል በዘመናዊቷ ኢትዮጵያ ታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ የግብርና እና የሸማቾች ዩኒየኖች የውጭ ካፒታል እንዲያገኙና አባል ላልሆኑ ወገኖች አክሲዮን እንዲሸጡ የሚያስችለውን አጠቃላይ የሕግ ማሻሻያ በኅብረት ሥራ ማህበራት ላይ አጽድቋል። በአዲስ አበባ የቤተሰብ ወጪን የሚያሰሉ ዜጋ፣ የገቢ-ወጪ ንግድ ወይም የማኑፋክቸሪንግ ድርጅት የሚያስተዳድሩ ነጋዴ፣ ወይም ወደ ሀገር ቤት መዋዕለ-ንዋያቸውን ለማፍሰስ የሚሹ የዳያስፖራ አባል ቢሆኑ፣ እነዚህ ሦስት ዋና ዋና ክስተቶች ፈጣን ግንዛቤና የፋይናንስ ማስተካከያ ማድረግን ይጠይቃሉ።

የዚህ ሳምንት የሕዝብ አገልግሎት ዜናዎች

የመጀመሪያው ዋና የሕዝብ አገልግሎት እመርታ የተመዘገበው ረቡዕ፣ ጥቅምት 25 ቀን 2019 ዓ.ም. ሲሆን፣ ኢትዮ ቴሌኮም ከቴሌኮሙኒኬሽን መሣሪያዎች አምራቹ ዜድቲኢ (ZTE) ኮርፖሬሽን ጋር በመተባበር የኢትዮጵያን የመጀመሪያ ቅድመ-ንግድ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ሬዲዮ አክሰስ ኔትወርክ (AIR RAN) ዝርጋታ አጠናቋል። አዳዲስና ውድ የሆኑ የቴሌኮም ማማዎችን በመትከል ላይ ብቻ ሳይወሰን የሞባይል ትስስርን በዘመናዊ መንገድ ለማቀላጠፍ የተዘረጋው ይህ ቴክኖሎጂ፣ ወዲያውኑ የ4ጂ (4G) አቅምን በ11 በመቶ ያሳደገ ሲሆን፣ ከፍተኛ የትራፊክ መጨናነቅ ባለባቸው አካባቢዎች ደግሞ የከፍተኛ ሰዓታት ዳውንሎድ እና የድረ-ገጽ አሰሳ ፍጥነትን በ40 በመቶ አሻሽሏል። በየቀኑ ከሰዓት በኋላ ባሉ የሥራ ሰዓታት በሚያጋጥም የኔትወርክ መቆራረጥ እና በችርቻሮ መደብሮች የክፍያ መፈጸሚያ ወቅት በሚፈጠር የዲጂታል ክፍያ መስተጓጎል ለሚማረሩ ከ90 ሚሊዮን በላይ የሞባይል ተጠቃሚዎች፣ ይህ የቴክኖሎጂ ዝርጋታ በዲጂታል ትስስር እና በሞባይል ገንዘብ አስተማማኝነት ላይ ተጨባጭ መሻሻልን ያመጣ ነው።

ይሁን እንጂ የሕዝቡ ምላሽ እና የቴክኖሎጂ ተንታኞች አስተያየት ጥንቃቄ የተሞላበት ብሩህ ተስፋን ያሳያል። ተራ የስማርትፎን ተጠቃሚዎች እና የዲጂታል ነጋዴዎች የስልክ ጥሪዎች መቋረጥ መቀነሱን እና የሞባይል ኢንተርኔት ፍጥነት መጨመሩን በደስታ ቢቀበሉትም፣ ገለልተኛ የቴሌኮም ተንታኞች ግን የሶፍትዌር አልጎሪዝምን ማሻሻል ብቻውን ሥር የሰደደውን የመሠረተ-ልማት እጥረት እንደማይፈታው ይጠቁማሉ። ተቺዎች እንደሚሞግቱት፣ የውጭ ምንዛሬ እጥረት ተቀርፎ ወደ ከተማ ዳርቻዎች እና የገጠር ዞኖች ሰፊ የመሠረተ-ልማት ማስፋፊያ ማድረግ እስካልተቻለ ድረስ፣ የዚህ የአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ቴክኖሎጂ ፈጣን ፋይዳዎች በዋነኝነት በከተሞች ባሉ ከፍተኛ የንግድ ማዕከላት እና መካከለኛ ገቢ ባላቸው ተጠቃሚዎች ላይ ብቻ ተወስነው ሊቀሩ ይችላሉ።

ሁለተኛው ዋና የሕዝብ አገልግሎት ክስተት የተከናወነው ማክሰኞ፣ ጥቅምት 24 ቀን 2019 ዓ.ም. ሲሆን፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የገንዘብ ፖሊሲ ኮሚቴ 8ኛ መደበኛ ስብሰባውን በማካሄድ የማዕከላዊ ባንኩን የፖሊሲ ወለድ ምጣኔ በነበረበት ጠንካራ 16 በመቶ ላይ አጽንቶ ለማቆየት ወስኗል። የብሔራዊ ባንክ ገዢ ዶክተር እዮብ ተካልኝ እንደገለጹት፣ አጠቃላይ የሸማቾች የዋጋ ግሽበት ከቀድሞ ከፍተኛ ደረጃው መጠነኛ ማሽቆልቆል ቢያሳይም፣ በመስከረም ወር አጠቃላይ የዋጋ ግሽበቱ 9 በመቶ የደረሰ ሲሆን፣ የምግብ ነክ የዋጋ ግሽበት 14.8 በመቶ እንዲሁም የምግብ ነክ ያልሆኑ ወጪዎች በኤሌክትሪክ ታሪፍ ጭማሪ እና በሀገር ውስጥ የነዳጅ ወጪዎች ምክንያት ወደ 15.1 በመቶ ከፍ ብለዋል። ማዕከላዊ ባንኩ ይህንን መነሻ የወለድ ምጣኔ በ16 በመቶ ላይ አስሮ በማቆየት፣ የብር የመግዛት አቅም መዳከምንና የዋጋ ንረትን ለመግታት ሲባል ለንግድ ባንኮች የሚቀርበው ርካሽ የብር ብድር አቅርቦት በጥብቅ እንደተዘጋ እንደሚቀጥል ምልክት ሰጥቷል።

የማዕከላዊ ባንኩን ውሳኔ አስመልክቶ ከሕዝቡ የተሰጠው ምላሽ የተለያየ ነው። የሸማቾች መብት ተሟጋቾች እና የሲቪል ማኅበራት ያልተገደበ የብድር ሥርጭትን መግታት የዕለት ተዕለት የምግብ ሸቀጦች እና የእህል ዋጋ እንዳይንር ለመከላከል አስፈላጊ መሆኑን ይቀበላሉ። በአንጻሩ የግል ማኑፋክቸሪንግ ድርጅቶች፣ የሪል እስቴት አልሚዎች እና የነጋዴዎች ማኅበራት የ16 በመቶው መነሻ ምጣኔ መቀጠሉ—ትክክለኛውን የንግድ ባንኮች የማበደሪያ ወለድ ከ20 እስከ 24 በመቶ እና ከዚያ በላይ ከፍ እንዲል በማድረግ—የሥራ ዕድል ፈጠራን የሚያቀጭጭ፣ የግንባታ እንቅስቃሴን የሚያቀዘቅዝ እና አነስተኛ የንግድ ድርጅቶች የመስሪያ ካፒታል እንዳያገኙ የሚያደርግ ከባድ የብድር እጥረት ፈጥሯል በማለት ይከራከራሉ።

የሕግ ማዕዘን (አዳዲስ ሕጎች እና መመሪያዎች)

ዓርብ፣ ጥቅምት 27 ቀን 2019 ዓ.ም. የፌደራል መንግሥት የኅብረት ሥራ ማህበራት (ማሻሻያ) አዋጅ ቁጥር 1416/2018 (2019) በፍትሕ ሚኒስቴር በኩል በይፋ አጽድቆ በነጋሪት ጋዜጣ አውጇል። በኢትዮጵያ ያሉ የኅብረት ሥራ ማህበራት ለበርካታ ዓመታት በሚሊዮን የሚቆጠሩ አነስተኛ አርሶ አደሮችን እና የከተማ ሸማቾችን ሲያገለግሉ የቆዩ ቢሆንም፣ በቀድሞዎቹ ሕጎች ሳቢያ ከፍተኛ መዋቅራዊ ድክመቶች ሲፈትኗቸው ቆይተዋል። የቀድሞዎቹ አዋጆች ማህበራቱ በተበታተኑ የአካባቢ ኮሚቴዎች፣ እጅግ አነስተኛ በሆነ የካፒታል ክምችት፣ በአባልነት ገደቦች እና ከአባል ውጭ ከሆኑ ባለሀብቶች የገንዘብ ድጋፍ እንዳያሰባስቡ በሚከለክሉ ጥብቅ እገዳዎች ውስጥ ታጥረው እንዲቆዩ አድርገዋቸው ነበር።

አዋጅ ቁጥር 1416/2018 (2019) ማህበራቱን በኢኮኖሚ ተወዳዳሪና ተአማኒ ለማድረግ ሲባል ለበርካታ አሥርት ዓመታት የዘለቁ የሶሻሊስት ዘመን ጥብቅ ገደቦችን አስወግዷል። በቀላል አማርኛ ሲገለጽ፣ አዲሱ ሕግ የተበታተኑ የአካባቢ ማህበራት ተዋህደው ትላልቅ የንግድ ተቋማትን እንዲመሰርቱና በጅምላ ነጋዴዎች እንዲሁም ደላሎች ላይ ጠንካራ የዋጋ የመደራደር አቅም እንዲፈጥሩ በሕግ ይፈቅድላቸዋል። ከዚህም በላይ ማህበራቱ አባል ላልሆኑ ወገኖች አክሲዮን እንዲያወጡና እንዲሸጡ፣ በቀጥታ በንግድ ሽርክናዎች (Joint Ventures) ውስጥ እንዲሳተፉ እንዲሁም የግብርና መሣሪያዎችን እና የግብርና ማቀነባበሪያ ፋብሪካዎችን ለማዘመን ከተቋቋመው የኅብረት ሥራ ፈንድ ፋይናንስ እንዲያገኙ የሚያስችል አዲስ የሕግ አሠራር ይዘረጋል።

አዲሱ ሕግ ላላ ያለውን ቁጥጥር በማስቀረት ጥብቅ የሕግ የፋይናንስ ኦዲት ግዴታዎችን የጣለ ሲሆን፣ በሴቶች፣ በወጣቶች እና በአካል ጉዳተኞች የአመራር ተሳትፎ ላይም የግዴታ ኮታ እንዲኖር ደንግጓል። የግብርና ኢኮኖሚስቶች ማሻሻያውን የአገር ውስጥ አምራቾችን ከውጭ ገበያ ጋር በቀጥታ የሚያስተሳስርና የሸማቾችን የምግብ ዋጋ ግሽበት የሚያቃልል ዘመናዊ እርምጃ ነው በማለት ቢያደንቁትም፣ የነባር ማህበራት ወግ አጥባቂዎች ግን ስጋታቸውን እየገለጹ ነው። ተቺዎች እንደሚሰጉት ከሆነ፣ የውጭ የግል ካፒታል እና አባል ያልሆኑ ባለአክሲዮኖች ወደ ግብርና ማህበራት እንዲገቡ መፍቀድ የአነስተኛ አርሶ አደሮችን ቁጥጥር ሊያዳክም እና የማህበረሰቡን የመረዳጃ ማህበራት በባለጸጋ የውጭ ባለሀብቶች ወደሚዘወሩ ትርፍ-አዳኝ የግብርና ኮርፖሬሽኖች ሊቀይራቸው ይችላል።

ይህ ለእርስዎ ምን ማለት ነው? (የተጽዕኖ ትንተና)

ለአካባቢው ሰፊ ማኅበረሰብ፣ እነዚህ ውሳኔዎች በሸቀጣ ሸቀጥ በጀት፣ በስልክ ወጪዎች እና በዕለት ተዕለት የገበያ መረጋጋት ላይ ቀጥተኛ ተጽዕኖ ያሳድራሉ። ኢትዮ ቴሌኮም የኤአይ (AI) ኔትወርክ ማሻሻያዎችን በከተሞች ሲተገብር፣ ተራ ሸማቾች የሚያጋጥሟቸው ያልተሳኩ የቴሌብር ዝውውሮች በእጅጉ ይቀንሳሉ፣ የኤስኤምኤስ (SMS) ማረጋገጫ ኮዶች የሚደርሱበት ጊዜ ያጥራል፣ እንዲሁም ምሽት ላይ በከፍተኛ ሰዓታት የኢንተርኔት አጠቃቀም ይበልጥ የተረጋጋ ይሆናል። ይሁን እንጂ የማዕከላዊ ባንኩ ጽኑ የ16 በመቶ ወለድ የቤተሰብ ብድሮች፣ የቁሳቁስ ግዢ ብድሮች እና የችርቻሮ ብድሮች ውድ ሆነው እንዲቀጥሉ ስለሚያደርግ በዕለት ተዕለት የገንዘብ ፍሰት ላይ ጫና ይፈጥራል። በሌላ በኩል፣ የኅብረት ሥራ ማህበራት አዋጅ ተግባራዊ እየሆነ ሲሄድ፣ የከተማ ነዋሪዎች ከግል ደላሎች ባነሰ ዋጋ የምግብ ዘይት፣ እህል እና አትክልቶችን በቀጥታ ከእርሻ የሚያቀርቡ የተደራጁ የሸማቾች ዩኒየን መደብሮችን በስፋት ያገኛሉ ተብሎ ይጠበቃል።

ለአካባቢው የንግድ ተቋማት እና መደበኛ ድርጅቶች፣ የቁጥጥር ማዕቀፉ ፈጣን አቅጣጫ መቀየርን ይጠይቃል። የንግድ ድርጅቶች የባንክ ብድር በቅርቡ እንደማይረክስ በመገንዘብ የፋይናንስ ወጪያቸውን እንደገና ማስላት አለባቸው፤ ይህም የአመራር ቡድኖች ጥሬ ገንዘብን እንዲቆጥቡ እና ዋስትና የሌላቸውን የዕዳ ጫናዎች እንዲቀንሱ ያስገድዳቸዋል። በተመሳሳይ ጊዜ፣ የሎጂስቲክስ አቅራቢዎች፣ ቸርቻሪዎች እና የኢ-ኮሜርስ ኩባንያዎች በትዕዛዝ መቀበያ ከፍተኛ ሰዓታት የተሻሻለውን የቴሌኮም አቅም በመጠቀም የሰርቨር መቆራረጥ ሳያጋጥማቸው ትዕዛዞችን ማስተናገድ ይችላሉ። ለንግድ ግብርና ድርጅቶች፣ ለአቅራቢዎች እና ለምግብ አቀናባሪዎች ደግሞ አዋጅ ቁጥር 1416/2018 (2019) በአክሲዮን ኢንቨስትመንት ወይም በጋራ የንግድ ሥርጭት ሽርክና ከመሠረታዊ የእርሻ ማህበራት ጋር በቀጥታ አጋር ለመሆን ከዚህ ቀደም ታይቶ የማይታወቅ ዕድል ይፈጥራል።

ለኢትዮጵያ ዳያስፖራ አባላት፣ እነዚህ ለውጦች ከአስተማማኝ የግብይት መንገዶች ጋር የተጣመሩ ከፍተኛ ዋጋ ያላቸው የኢንቨስትመንት መስኮችን ይከፍታሉ። ይበልጥ ፈጣንና የተረጋጋ የዲጂታል ትስስር ንብረትን ከውጭ ሀገር ሆኖ ለመቆጣጠር፣ የሐዋላ ገንዘብን ለመከታተል እና የመገልገያ አገልግሎት ክፍያዎችን ያለምንም መቆራረጥ ለመፈጸም ያስችላል። ከሁሉ በላይ ደግሞ፣ አዲሱ የተሻሻለው የኅብረት ሥራ ማህበራት ሕግ የዳያስፖራ ባለሀብቶች እና ወደ ሀገር ቤት የሚመለሱ ባለሙያዎች አባል ባልሆኑበት ሁኔታ አክሲዮን በመግዛት ወይም የሽርክና አጋር በመሆን በግብርና እና ሸማች ማህበራት ውስጥ በሕጋዊ መንገድ ካፒታል እንዲያፈሱ ይፈቅድላቸዋል፤ ይህም በሕጋዊ ጥበቃ እና በሙያዊ የኦዲት ማዕቀፍ የታገዘ አትራፊ የግብርና ማቀነባበሪያ እና የኤክስፖርት አቅርቦት ሰንሰለት ውስጥ እንዲሳተፉ ያደርጋቸዋል።

ተግባራዊ እርምጃዎች፡ እንዴት መዘጋጀት እና ማስተካከል እንደሚቻል

የተጠናከረውን የገንዘብ ፖሊሲ በተሳካ ሁኔታ ለመወጣት፣ ግለሰቦች እና የንግድ ድርጅቶች ያሉባቸውን የንግድ ባንክ ብድር ስምምነቶች እና ተለዋዋጭ የወለድ ሁኔታዎች በአፋጣኝ መመርመር አለባቸው። የማዕከላዊ ባንኩ 16 በመቶ ወለድ የባንክ ብድር ወጪዎችን በሁሉም የችርቻሮ ዘርፎች ውድ አድርጎ ስለሚያቆየው፣ አስፈላጊ ላልሆኑ ግዢዎች ወይም ለአደጋ ተጋላጭ ለሆኑ የሸቀጥ ክምችቶች ከፍተኛ ወለድ ያለባቸውን የአጭር ጊዜ ብድሮች ከመውሰድ መቆጠብ ይኖርብዎታል። ጥሬ ገንዘብ በእጅዎ እንዲኖር ቅድሚያ ይስጡ፣ ዕዳን መክፈል አዳጋች ከሆነ ከባንክ ቅርንጫፍዎ ጋር የመክፈያ ጊዜውን እንደገና ይደራደሩ፣ እንዲሁም የተሻለ ወለድ በሚያስገኙ የቁጠባ ወይም የቋሚ ተቀማጭ ሒሳቦች ላይ ገንዘብዎን በማስቀመጥ የወለድ ምጣኔውን ዕድል ይጠቀሙበት።

በዲጂታል ክፍያዎች እና በሽያጭ መመዝገቢያ (POS) መሣሪያዎች ላይ በእጅጉ የሚተማመን የንግድ ድርጅት ወይም ነጻ የንግድ ተቋም የሚያስተዳድሩ ከሆነ፣ የሞባይል አፕሊኬሽኖችን እና የፖስ (POS) መሣሪያዎች ሶፍትዌርን በፍጥነት ያዘምኑ። የኔትወርክ መረጋጋት መሻሻሉን ከግምት በማስገባት፣ ከፍተኛ መጠን ያላቸውን አውቶማቲክ የዳታ ዝውውሮች እና የደመወዝ ክፍያዎችን በከፍተኛ የሥራ ሰዓታት በማስተናገድ በኤአይ (AI) የተደገፈውን የኔትወርክ መሻሻል ይጠቀሙበት። በተጓዳኝም፣ የመጀመሪያው የኤአር ራን (AIR RAN) ዝርጋታ የቅድመ-ንግድ ሙከራ በመሆኑ እና በዋናነት በተመረጡ የተጨናነቁ የከተማ ዞኖች ላይ ብቻ የተወሰነ በመሆኑ፣ የደንበኞች አገልግሎት መስጫዎችዎ እና ገንዘብ ተቀባዮችዎ ሁለተኛ አማራጭ የዲጂታል ክፍያ መተግበሪያዎችን በእጃቸው እንዲይዙ ያድርጉ።

ለኅብረት ሥራ ማህበራት አመራሮች፣ ለአርሶ አደር ዩኒየን የሥራ ኃላፊዎች እና ለገጠር የንግድ አደራጆች፣ አዋጅ ቁጥር 1416/2018 (2019)ን ለመገምገም አስቸኳይ የቦርድ እና የጠቅላላ ጉባዔ ስብሰባዎችን ጥሩ። የውስጥ አስተዳደራዊ ደንቦችን ማሻሻል፣ ለወጣቶች እና ለሴቶች አመራርነት የተደነገገውን የአካታችነት መመዘኛ መተግበር፣ እንዲሁም ያለፉትን የሂሳብ መዛግብት ለመደበኛ የውጭ ኦዲት ዝግጁ ማድረግ መጀመር አለብዎት። ሥራቸውን ማስፋፋት የሚፈልጉ የማህበራት ሥራ አስኪያጆች አባል ላልሆኑ ወገኖች የሚሸጡ የአክሲዮን መመሪያዎችን ለማዘጋጀት እና የጋራ የካፒታል አቅማቸውን ለማሳደግ ከአጎራባች ማህበራት ጋር ሕጋዊ የውህደት ስምምነቶችን ለመመርመር ፈቃድ ካላቸው የሕግ እና የፋይናንስ አማካሪዎች ጋር መመካከር ይኖርባቸዋል።

ይበልጥ ተጽዕኖ የሚያርፍበት ማን ነው?

በአዲሱ የኅብረት ሥራ ማህበራት አዋጅ ከፍተኛው መዋቅራዊ ለውጥ የሚደርሰው በአነስተኛ አርሶ አደሮች እና በገጠር የኅብረት ሥራ ዩኒየኖች ላይ ነው። ለበርካታ ዓመታት አነስተኛ አምራቾች በካፒታል እጥረት እና ዘመናዊ መሣሪያዎችን ማግኘት ባለመቻላቸው ተገድበው የቆዩ ቢሆንም፣ አሁን ግን የውጭ ኢንቨስትመንትን ለመሳብ፣ በወረዳዎች መካከል ሀብትን ለማሰባሰብ እና አባል ላልሆኑ ወገኖች አክሲዮን ለመሸጥ የሚያስችል ሕጋዊ ሥልጣን አግኝተዋል። በተመሳሳይ ጊዜ፣ የገጠር ዩኒየን ገንዘብ ያዦች ጥብቅ የሕግ ግዴታዎች ይጠብቋቸዋል፤ ይህም ማለት ግልጽ የሂሳብ መዛግብትን መያዝ ያልቻሉ ያልተደራጁ ማህበራት በአዲሱ የኦዲት መስፈርት መሠረት የሥራ ፈቃዳቸውን ሊያጡ ይችላሉ።

እንደ ሪል እስቴት አልሚዎች፣ የግንባታ ተቋራጮች እና የጅምላ አስመጪዎች ያሉ የግል ንግድ ተበዳሪዎች የማዕከላዊ ባንኩ የቀጠለው የብድር ቁጥጥር ዋነኛ ገፈት ቀማሾች ናቸው። የንግድ ባንኮች ቅናሽ የተደረገባቸውን የፈሳሽ ገንዘብ መስኮቶች ማግኘት ስለማይችሉ እና ተቀማጭ ገንዘብን ለመያዝ ከፍተኛ ወጪ ስለሚጠይቅባቸው፣ የብድር ኮሚቴዎች ጥቂት የንግድ ብድሮችን ብቻ እያጸደቁና ጥብቅ የዋስትና መስፈርቶችን እየጣሉ ይገኛሉ። እነዚህ ድርጅቶች ከፍተኛ የዕዳ መክፈያ ወጪዎችን የመሸከም ጫና ስላለባቸው፣ በሚቀጥለው ሩብ ዓመት ውስጥ ብድርን ማደስ እጅግ ፈታኝ ይሆንባቸዋል።

የከተማ የሞባይል ኢንተርኔት ተጠቃሚዎች፣ የዲጂታል ጊግ ሠራተኞች እና የፊንቴክ ትራንስፖርት አሽከርካሪዎች ፈጣን የሆነ እፎይታ የሚያገኙ የሕብረተሰብ ክፍሎች ናቸው። በከፍተኛ ሰዓታት የ40 በመቶ የፍጥነት ጭማሪ እና የ11 በመቶ አጠቃላይ የኔትወርክ አቅም መሻሻል በመኖሩ፣ የራይድ አሽከርካሪዎች፣ የዕቃ አጓጓዦች እና አስተማማኝ የክፍያ ማረጋገጫ የሚሹ ነጋዴዎች በቀትር የሥራ ሰዓት የሚያጋጥማቸው የኔትወርክ መቋረጥ በከፍተኛ ደረጃ ስለሚቀንስ የዕለት ተዕለት የገቢ ግብይታቸውን በቀጥታ ይጠብቅላቸዋል።

ዳራ እና ወደፊት ምን ይጠበቃል?

የዚህን ሳምንት ሁነቶች አስፈላጊነት ለመረዳት፣ ኢትዮጵያ ከሐምሌ 2016 ዓ.ም. ወሳኝ የማክሮ ኢኮኖሚ እና የውጭ ምንዛሬ ማሻሻያ ወዲህ ያለፈችባቸውን ከባድ የኢኮኖሚ ውጣ ውረዶች መመልከት ያስፈልጋል። በገበያ ወደሚመራ የምንዛሬ ተመን ከተሸጋገረ በኋላ፣ የትራንስፖርት፣ የምግብ እና የገቢ የኃይል ወጪዎችን በማናር አጠቃላይ የዋጋ ግሽበት በከፍተኛ ሁኔታ ጨምሯል። ለዚህም ምላሽ ለመስጠት፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ የብርን የመግዛት አቅም መውደቅ ለመግታት እና መሠረታዊ የኑሮ ሁኔታዎችን ለማረጋጋት ከዚህ ቀደም ታይቶ የማይታወቅ ጥብቅ የገንዘብ ፖሊሲ ተግባራዊ አድርጓል። የዚህ ሳምንት የፖሊሲ ወለድን በ16 በመቶ ላይ አጽንቶ የማቆየት ውሳኔ፣ የዋጋ ግሽበቱ በዘላቂነት ወደ ነጠላ አሃዝ እስካልወረደ ድረስ ማዕከላዊ ባንኩ ቁጥጥሩን የማላላት ፍላጎት እንደሌለው ያሳያል።

በግብርናው ዘርፍ ደግሞ፣ ከብዙ አሥርት ዓመታት በፊት የወጡ የኅብረት ሥራ ሕጎች በዋነኝነት የተዘጋጁት ድጎማ የሚደረግበትን ማዳበሪያ እና መሠረታዊ እህል ለማከፋፈል ብቻ የነበረ ሲሆን፣ ሆን ተብሎ የንግድ ካፒታል እንዳይፈጠር የሚገድቡ ነበሩ። የፌደራል መንግሥቱ ይህንን ማዕቀፍ በአዋጅ ቁጥር 1416/2018 (2019) በማሻሻል፣ ማህበራቱ የሀገሪቱን የከተማ ኮሪደሮች መመገብ የሚችሉ እና የግብርና ኤክስፖርት ገቢን የሚያሳድጉ ተወዳዳሪ የንግድ ሞተሮች ሆነው እንዲያገለግሉ እያመቻቻቸው ይገኛል።

ወደፊት ሲታይ፣ ዜጎች እና የንግድ ድርጅቶች የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ እና የንግድ ሚኒስቴር እስከ ዓመቱ መጨረሻ ድረስ የገንዘብ ዝውውሩን በጥብቅ በመቆጣጠር ረገድ መሠረተ-ቢስ የዋጋ ጭማሪ በሚያደርጉ አካላት ላይ ጠንካራ የማስከበር እርምጃዎችን እንደሚቀጥሉ መጠበቅ አለባቸው። በቴሌኮሙኒኬሽን ዘርፍ፣ የንግድ ትራፊክ መረጃው ውጤታማነቱን እያረጋገጠ ሲሄድ ኢትዮ ቴሌኮም በአርቴፊሻል ኢንተለጀንስ የሚመሩ የኔትወርክ ጣቢያዎችን ከአዲስ አበባ ውጭ ባሉ የክልል ከተሞች እንደሚያሰፋ ይጠበቃል። በተጓዳኝም፣ የፌደራል ኅብረት ሥራ ኮሚሽን የአክሲዮን ሽያጭ ገደቦችን፣ የሂሳብ አያያዝ መስፈርቶችን እና አዲስ የተቋቋመውን ሀገራዊ የኅብረት ሥራ ፈንድ የማግኘት የአሠራር ሂደቶችን የሚዘረዝሩ ዝርዝር ማስፈጸሚያ መመሪያዎችን በማውጣት ለባለሀብቶች ግልጽ የሆነ የንግድ አጋርነት ፍኖተ-ካርታ ያቀርባል ተብሎ ይጠበቃል።

ምንጮች

[1] [ጥቅምት 27 ቀን 2019 ዓ.ም.] - Capital Newspaper: Ethio Telecom deploys first AI-powered mobile network technology – https://capitalethiopia.com/2026/11/06/ethio-telecom-deploys-first-ai-powered-mobile-network-technology/

[2] [ጥቅምት 24 ቀን 2019 ዓ.ም.] - National Bank of Ethiopia: Monetary Policy Committee Meeting No. 8 Press Release – https://nbe.gov.et/monetary-policy-committee-meeting-no-8/

[3] [ጥቅምት 27 ቀን 2019 ዓ.ም.] - Ministry of Justice of Ethiopia: Cooperative Societies (Amendment) Proclamation No. 1416/2026 – https://justice.gov.et/

[4] [ጥቅምት 24 ቀን 2019 ዓ.ም.] - Birr Metrics: Addis Ababa, Bottled Water Producers New Pricing Arrangement as Retail Costs Climb – https://birrmetrics.com/addis-ababa-bottled-water-producers-pricing/