ከብር መረጋጋት እስከ የማወቅ መብት፡ በዚህ ሳምንት እያንዳንዱ ኢትዮጵያዊ ሊረዳቸው የሚገቡ 3 ዋና ዋና ጉዳዮች

 

ሰኔ 18፣ 2018 | አዲስ አበባ

ጤና ይስጥልኝ፤ ወደ ሳምንታዊ መረጃችን በደህና መጣችሁ። ይህ ሳምንት ከመንግስት፣ ከገንዘባችን እና ከህዝባዊ መረጃዎቻችን ጋር በሚኖረን ግንኙነት ላይ ትላልቅ ለውጦችን ይዞ መጥቷል። አንደኛ፣ መንግስት በመንግስት መስሪያ ቤቶች የሚታየውን ረጅም ሰልፍ ለማስቀረት ታስቦ የተሰራ አዲስ የዲጂታል አገልግሎት መስጫ መድረክን (ፕላትፎርም) ይፋ አድርጓል። ሁለተኛ፣ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ ሌላ ትልቅ የውጭ ምንዛሪ ጨረታ ያካሄደ ሲሆን፣ ይህም የገንዘባችን የመግዛት አቅም የተረጋጋና ሊተነበይ የሚችል ሚዛን እያገኘ መሆኑን ያሳያል። በመጨረሻም እና ከሁሉም በላይ ደግሞ፣ ህግ አውጪዎች ዛሬ የመንግስት እና የግል ተቋማት መረጃዎቻቸውን ለህዝብ በግልፅ እንዲያካፍሉ የሚያስገድድ ታሪካዊ የመረጃ ነፃነት ህግ አፅድቀዋል። በአገር ውስጥ የንግድ ስራ ካሎት፣ ወደ አገር ቤት ገንዘብ የሚልኩ ከሆነ፣ ወይም መሰረታዊ አገልግሎቶችን ያለ እንግልት ማግኘት ከፈለጉ፣ ለእነዚህ ሶስት ፈጣን ለውጦች ትልቅ ትኩረት መስጠት አለቦት።

የዚህ ሳምንት የህዝብ አገልግሎት መረጃዎች 

ይህ ሳምንት በእለት ተእለት የህዝብ እና የፋይናንስ አገልግሎቶቻችን ላይ ሁለት ዋና ዋና ተግባራዊ ለውጦችን አምጥቷል። ሰኞ፣ ጁን 22፣ የኢትዮጵያ አርቴፊሻል ኢንተለጀንስ ኢንስቲትዩት የተዋሃደውን የ'መሶብ' (MESOB) መድረክን በይፋ አስጀምሯል[1]። ይህ አዲሱ አገራዊ የዲጂታል መድረክ ዜጎች የመንግስት አገልግሎቶችን የሚያገኙበትን መንገድ ለማቀላጠፍ ያለመው የ"ዲጂታል ለልህቀት" (Digital for Excellence) ሰፊ እቅድ አካል ነው[1]። ከተማ ውስጥ ከተለያዩ የመንግስት መስሪያ ቤቶች መንከራተትና ማለቂያ በሌለው ሰልፍ ከመጠበቅ ይልቅ፣ አላማው የሲቪል ሰርቪስ አገልግሎትን ሙሉ በሙሉ በመስመር ላይ (ኦንላይን) በማሰባሰብ የቢሮክራሲ ጉዳዮችዎን ከአንድ የዲጂታል ማዕከል በቀላሉ እንዲያከናውኑ ማስቻል ነው[1]።

በሌላ በኩል ደግሞ፣ የፋይናንስ ዘርፉ የገንዘባችንን የእለት ተእለት ዋጋ በተመለከተ በጣም አስፈላጊ የሆነ አዲስ መረጃ አውጥቷል። እሮብ፣ ጁን 24፣ የኢትዮጵያ ብሄራዊ ባንክ 24ኛውን የውጭ ምንዛሪ ጨረታ አከናውኗል[2]። ባንኩ በጨረታው ለተሳተፉ ንግድ ባንኮች 100 ሚሊዮን የአሜሪካ ዶላር ያቀረበ ሲሆን፣ የምንዛሬ መጠኑ በአማካይ አንድ የአሜሪካ ዶላር በ157 ብር ሆኖ ተጠናቋል[3]። የዚህን ሳምንት መረጃ አስደሳች የሚያደርገው፣ ከንግድ ባንኮች የቀረበው አጠቃላይ የዶላር ፍላጎት ካለፈው ሳምንት ጨረታ ጋር ሲነፃፀር በ76 ሚሊዮን ዶላር ገደማ መቀነሱ ነው[3]። ይህ የሚያሳየው የውጭ ምንዛሪ ገበያው እየተረጋጋና የብር አቅምም በጥቂቱ እየተጠናከረ መምጣቱን ነው፤ ይህም የእለት ተእለት የዋጋ ግሽበትን እና የገቢ እቃዎችን ወጪ ለሚከታተሉ አካላት ትልቅ እፎይታ ነው[4]።

የህግ ማዕዘን (አዳዲስ ህጎች እና መመሪያዎች) 

በዚህ ሳምንት የህግ ማዕዘናችን፣ ግልፅነትን በተመለከተ እጅግ ትልቅ ለውጥ የሚያመጣ ጉዳይ ይዘናል። ዛሬ ሐሙስ፣ ጁን 25፣ የኢትዮጵያ ህግ አውጪ (ፓርላማ) አዲስና ሁሉን አቀፍ የሆነ የመረጃ ነፃነት አዋጅን በሙሉ ድምፅ አፅድቋል[5]። ላለፉት 15 አመታት ይፋዊ መረጃዎችን የመጠየቅ መብታችን ውስብስብ በሆኑ የሚዲያ ህጎች ውስጥ ተጣብቆ የቆየ ሲሆን፣ ይህም ተራው ዜጋ ከመንግስት ባለስልጣናት ቀጥተኛ ምላሽ ለማግኘት በጣም አስቸጋሪ አድርጎት ነበር[5]። ይህ አዲሱ ህግ እነዚያን መብቶች ሙሉ በሙሉ ነፃ የሚያወጣና ለእርስዎ ለዜጋው ራሱን የቻለና በከፍተኛ ሁኔታ የተጠበቀ ህጋዊ ስልጣን የሚሰጥ ነው[5]።

ታዲያ ይህ በተግባር ሲታይ ምን ማለት ነው? በአጭሩ፣ አዲሱ አዋጅ ከመንግስት ተቋማት ብቻ ሳይሆን የህዝብ ጥቅም ያላቸውን መረጃዎች ከያዙ የግል ድርጅቶች ጭምር የህዝብን ጥቅም የሚመለከቱ መረጃዎችን እና ጠቃሚ ሰነዶችን የመጠየቅ ህጋዊ መብት ይሰጥዎታል[5]። በተጨማሪም፣ መንግስት ከዚህ በኋላ አዲስ ፕሮጀክትን በደፈናው አስታውቆ ዝርዝሩን መደበቅ አይችልም። ህጉ አሁን የመንግስት አካላት የፕሮጀክቶቻቸውን አጠቃላይ የአፈፃፀም ሂደት በራሳቸው ተነሳሽነት ይፋ እንዲያደርጉ ያስገድዳል[5]። ይህም ጥቃቅን የአሰራር ዝርዝሮችን፣ ትክክለኛ ተጠቃሚዎቹ እነማን እንደሆኑ እና የመጨረሻውን የአፈፃፀም ውጤት ያካትታል[5]። ባለስልጣናት ለመተባበር ፈቃደኛ ካልሆኑ ወይም መረጃዎችን ከደበቁ፣ ህጉ የእስር ቅጣትን ጨምሮ ጥብቅ ቅጣቶችን ያስቀምጣል፤ ይህ ደግሞ በአገራችን ያለውን የተጠያቂነት ስርዓት በመሰረቱ የሚቀይር ነው[5]።

ይህ ለእርስዎ ምን ትርጉም አለው? (የተፅዕኖ ትንታኔ) 

ለአካባቢው ሰፊው ማህበረሰብ፣ እነዚህ አዳዲስ ለውጦች በእለት ተእለት የኑሮ ጥራትዎ እና በዜግነት መብትዎ ላይ ቀጥተኛ መሻሻልን ያመጣሉ። የ'መሶብ' (MESOB) ዲጂታል መድረክ ለመሰረታዊ የአስተዳደር አገልግሎቶች በአካል በመገኘት የሚያባክኑትን ሰዓታት ለማዳን ያለመ ነው። በተመሳሳይ ጊዜ፣ አዲሱ የመረጃ ነፃነት ህግ የአካባቢ የመሰረተ ልማት በጀት በትክክል የት እየዋለ እንደሆነ የመጠየቅ ስልጣን ይሰጥዎታል፤ ይህ ማለት በአካባቢዎ ለዘገዩ መንገዶች፣ ክሊኒኮች ወይም የውሃ ፕሮጀክቶች የአካባቢውን አመራሮች ተጠያቂ ማድረግ ይችላሉ ማለት ነው።

ለንግድ ተቋማት እና ድርጅቶች፣ ተፅዕኖዎቹ በጣም ትልቅ ናቸው። አስመጪዎች የብር የምንዛሬ ተመን በአንድ ዶላር በ157 አካባቢ መረጋጋቱን ሲያዩ ትንሽ እፎይታ ሊያገኙ ይችላሉ፤ ይህም ባልታሰበና በአዳር በሚፈጠር የምንዛሬ ንረት ሳይሰጉ የተሻለ የዋጋ ተመን እና የዕቃ ክምችት እቅድ ለማውጣት ያስችላቸዋል። ሆኖም፣ የህዝብ ጥቅም ያላቸውን መረጃዎች የያዙ የግል ንግድ ተቋማት ለከፍተኛ ቁጥጥር እና ክትትል ራሳቸውን ማዘጋጀት አለባቸው። በአዲሱ የግልፅነት ህግ መሰረት፣ የድርጅትዎ እንቅስቃሴ ከህዝብ ጥቅም ጋር የተቆራኘ ከሆነ የመረጃ ጥያቄዎችን ችላ ማለት አይችሉም፤ ይህ ማለት የውስጥ ሰነድ አያያዝዎ እንከን የለሽ መሆን አለበት ማለት ነው።

ለዳያስፖራው ማህበረሰብ፣ እነዚህ ለውጦች ከአገር ቤት ጋር ይበልጥ ሊተነበይ የሚችል እና ምቹ የሆነ ግንኙነትን ይፈጥራሉ። የውጭ ምንዛሪ መጠኑ መረጋጋት ማለት፣ በህጋዊ መንገድ ወደ አገር ቤት የሚልኩት ገንዘብ በአገር ውስጥ ኢኮኖሚ አስተማማኝና ጠንካራ ዋጋ ይኖረዋል ማለት ነው። በተጨማሪም፣ እንደ 'መሶብ' ወዳሉ የዲጂታል መድረኮች የተደረገው ጠንካራ ጉዞ በቅርቡ የኢትዮጵያን የሲቪል ጉዳዮች ከውጭ አገር ሆነው በቀላሉ ለማስተናገድ የሚያስችልዎ ሲሆን፣ ይህም በአዲስ አበባ ጉዳዮችዎን ለማስፈፀም ውድ በሆኑ ደላሎች ላይ የመተማመንን ፍላጎት በከፍተኛ ሁኔታ ይቀንሰዋል።

ተግባራዊ እርምጃዎች፡ እንዴት መዘጋጀት እና ማስተካከል እንደሚቻል 

ከእነዚህ ለውጦች ሙሉ ተጠቃሚ ለመሆን፣ ዜጎች አሁን በአዲስ መልክ በተጀመረው የተዋሃደ የ'መሶብ' (MESOB) መድረክ ላይ ለመመዝገብ ወዲያውኑ መንቀሳቀስ አለባቸው። የዲጂታል መገለጫዎን (ፕሮፋይልዎን) አስቀድመው ማዘጋጀትዎ በቀጣይ ሰነድ ለማሳደስ፣ ክፍያ ለመፈፀም ወይም የመንግስት አገልግሎት ለመጠየቅ ሲፈልጉ ከትልቅ ውጣ ውረድ ይታደግዎታል። አስቸኳይ ጉዳይ አዲሱን የዲጂታል አሰራር ስርዓት ለማወቅ እስኪያስገድድዎ ድረስ አይጠብቁ፤ በዚህ ሳምንት ጊዜ ወስደው አጠቃቀሙን ይማሩ።

የንግድ ስራ ባለቤት ወይም አስመጪ ከሆኑ፣ በዚህ ሳምንት በተረጋጋው የ157 ብር ለአንድ ዶላር የምንዛሬ ተመን ላይ በመመስረት የፋይናንስ እቅድዎን ማስተካከል ይኖርቦታል። ማዕከላዊ ባንኩ ከፍተኛውን የውጭ ምንዛሪ ፍላጎት በተሳካ ሁኔታ እያስተናገደ በመሆኑ፣ አደገኛ በሆኑ ሌሎች አማራጭ ገበያዎች (ጥቁር ገበያ) ከመግባት ይልቅ የንግድ ፋይናንስዎን በህጋዊ የባንክ መስመሮች በድፍረት ማከናወን አለብዎት።

ከዚህም በተጨማሪ፣ የድርጅት ስራ አስኪያጆች እና የሲቪክ ማህበራት አመራሮች የመረጃ ሚስጥራዊነት እና ይፋ የማድረግ ፖሊሲዎቻቸውን ወዲያውኑ መከለስ አለባቸው። ሳታስቡት አዲሱን የመረጃ ነፃነት አዋጅ እንዳትጥሱ ሰራተኞቻችሁን የህዝብ የመረጃ ጥያቄዎችን እንዴት ማስተናገድ እንዳለባቸው አሰልጥኑ። የሲቪክ ማህበራት ህጉን ለመሞከር እና ተቋርጠው ለቆዩ የማህበረሰብ ፕሮጀክቶች መረጃዎችን ለመጠየቅ አሁኑኑ ህጋዊ የጥያቄ ሰነዶቻቸውን ማዘጋጀት መጀመር አለባቸው።

በይበልጥ ተፅዕኖ የሚያርፍበት ማነው? 

በዚህ ሳምንት ትልቁን ተፅዕኖ የሚያስተናግዱት ቡድኖች የንግድ አስመጪዎች፣ ጋዜጠኞች እና የመንግስት ባለስልጣናት ናቸው። አስመጪዎች በውጭ ምንዛሪ ጨረታው ላይ በተቀነሰው ፍላጎት በቀጥታ ተፅዕኖ ያርፍባቸዋል፤ ይህም የመግዛት አቅማቸውን እና የችርቻሮ ዋጋቸውን ይወስናል። ጋዜጠኞች እና የሲቪክ አክቲቪስቶች የሰነድ ማባዣ ክፍያዎች በመቅረታቸው እና ሚስጥራዊ ከሆኑ ተቋማት መረጃን ለማስወጣት በተሰጣቸው አዲስ ህጋዊ መብት በከፍተኛ ሁኔታ አቅም አግኝተዋል። በአንፃሩ፣ የመንግስት ባለስልጣናት እና የግል ተቋራጮች አሁን በከፍተኛ ጫና ውስጥ ይገኛሉ፤ ምክንያቱም የፕሮጀክቶቻቸውን ዝርዝር በራሳቸው ተነሳሽነት ይፋ ለማድረግ በህግ የተገደዱ ሲሆን፣ ይህን ሳያደርጉ ቢቀሩ ግን ከባድ ህጋዊ ቅጣት ይጠብቃቸዋል።

የጀርባ ታሪክ እና ቀጣይ የሚጠበቁ ነገሮች 

ይህ ለምን እየሆነ እንዳለ ለመረዳት፣ ወደ ኋላ መለስ ብለን የመንግስትን የቅርብ ጊዜ የማክሮ ኢኮኖሚ ስትራቴጂዎች መመልከት አለብን። ባለፈው አመት ከተጀመረው አብይ የኢኮኖሚ ማሻሻያ ወዲህ፣ ማዕከላዊ ባንኩ መደበኛ ያልሆነውን ጥቁር ገበያ ለማጥፋት እና ብር ትክክለኛውን የተፈጥሮ ገበያ ዋጋውን እንዲያገኝ ለማስገደድ በየሁለት ሳምንቱ የሚካሄዱትን የውጭ ምንዛሪ ጨረታዎች በስፋት እየተጠቀመበት ይገኛል። በመጨረሻም የባንኮች የዶላር ፍላጎት እየቀነሰ መምጣቱ ይህ ፈታኝ የሽግግር ስትራቴጂ እየሰራ ሊሆን እንደሚችል ያሳያል። በህጉ በኩል፣ የቀድሞዎቹ የሚዲያ ህጎች ባለስልጣናት ከቢሮክራሲያዊ አሰራር ጀርባ እንዲደበቁ ስለፈቀዱ በህዝቡ እና በአለም አቀፍ ታዛቢዎች ዘንድ በከፍተኛ ሁኔታ ሲተቹ ነበር።

ወደ ፊት ስንመለከት፣ ስርዓቱ እያደገ ሲመጣ መንግስት ይበልጥ ወሳኝ የሆኑ አገልግሎቶችን በፍጥነት ወደ 'መሶብ' (MESOB) ዲጂታል መድረክ ያስገባል ተብሎ ይጠበቃል። አዲሱ የመረጃ ነፃነት አዋጅ ወዲያውኑ ስራ ላይ ሲውል፣ በመጀመሪያዎቹ ጊዜያት የጋለ ግጭት ወይም አለመግባባት ልናይ እንችላለን። ጋዜጠኞች እና ዜጎች አዲሱን ህጋዊ መብታቸውን ለመሞከር በጉጉት የሚንቀሳቀሱ ሲሆን፣ ብዙ የአካባቢ መንግስት መስሪያ ቤቶች ያረጀውን የወረቀት ማህደር አሰራራቸውን ከአስገዳጁ የመረጃ ህትመት ህግጋት ጋር ለማጣጣም ይቸገራሉ። ከእነዚህ ዋና ዋና የቴክኖሎጂ እድገቶች ጋር በትይዩ የዜጎች ግንዛቤ በፍጥነት በሚያድግበት በዚህ ጫጫታ የበዛበት የሽግግር ወቅት፣ ራስዎን ዝግጁ ያድርጉ።

ምንጭ:

• June 24, 2026 - NBE's Latest FX Auction Clears at 157 Birr/USD as Demand Eases | StockMarket.et

• June 24, 2026 - Central Bank's FX Auction Sees Average rate Settles at 157 Birr per Dollar

• June 25, 2026 - Ethiopia's FX Auction Demand Drops by $75.8 Million in Latest Sale | FSX Business

• June 22, 2026 - Ethiopia Rolls Out New National Digital Platform to Improve Government Efficiency

• June 25, 2026 - Ethiopia Passes Landmark Freedom of Information Law Mandating Jail Time for Uncooperative Officials

•