ካዝናዎችን መክፈት እና ሰልፎችን መቀነስ፦ ስለ ኢትዮጵያ አዲሱ የባንክ እና የህዝብ አገልግሎት ለውጦች ቀላል መመሪያ

 

ግንቦት 13 ቀን 2016 ዓ.ም| አዲስ አበባ

ባለፈው አንድ ሳምንት ውስጥ የኢትዮጵያ መንግሥት የሕዝብ አገልግሎቶችን ለማዘመን እና የፋይናንስ ዘርፉን ለማሻሻል ጉልህ እርምጃዎችን ወስዷል። ከጉዞ ሰነዶች አስተዳደራዊ መዘግየት መፍትሄ ጀምሮ የዕለት ተዕለት የትራንስፖርት እንቅስቃሴን እስከ ማዘመን እና የባንክ ዘርፉን ለውጭ አገር ኢንቨስተሮች ክፍት እስከ ማድረግ ድረስ እነዚህ ማሻሻያዎች የዕለት ተዕለት ዜጎችን፣ የአገር ውስጥ የንግድ ባለቤቶችን እና የዲያስፖራውን ማህበረሰብ ሕይወት የሚነኩ ናቸው። እነዚህን ለውጦች መረዳት በኢትዮጵያ በፍጥነት እየተለወጠ ያለውን የሕዝብ እና የሕግ ሥነ-ምህዳር ለመረዳት ለሚፈልግ ለማንኛውም ሰው ወሳኝ ነው።

የዚህ ሳምንት የሕዝብ አገልግሎት ማሻሻያዎች

 ረቡዕ ግንቦት 7 ቀን 2016 ዓ.ም. የኢሚግሬሽንና ዜግነት አገልግሎት የፓስፖርት ስርጭት ስርዓቱን በከፍተኛ ሁኔታ ማዕከላዊነትን ያቀነሰ መሆኑን አስታውቋል [3]። ተቋሙ በዋናው መስሪያ ቤት ያለውን አስጨናቂ መጨናነቅ ለመቀነስ በአዲስ አበባ በተለያዩ ክልላዊ እና ክፍለ ከተማ ደረጃ አዳዲስ የመረከቢያ ቦታዎችን እየከፈተ ይገኛል። በተጨማሪም አመልካቾች የምዝገባ ቁጥራቸውን በመጠቀም የፓስፖርት ማመልከቻዎቻቸውን ሁኔታ በኢንተርኔት መከታተል የሚችሉበት የዲጂታል መከታተያ መድረክ ይፋ አድርገዋል [3]።

ምንም እንኳን የዲጂታል መከታተያ እና ያልተማከለ ማዕከላት ሙስናን እና ረጅም የጥበቃ ጊዜን ለመቀነስ የሚደነቁ እርምጃዎች ቢሆኑም፣ ዜጎች እና ተቺዎች ግን ጥንቃቄ የተሞላበት ተስፋ እያሳዩ ነው። ብዙዎች እንደሚጠቁሙት ዜጎች እውነተኛ እፎይታ ከማግኘታቸው በፊት የወረቀት እጥረትን እና ከፍተኛውን የፓስፖርት ክምችት መሰረታዊ ችግሮች መፍታት ያስፈልጋል። አንዳንድ አመልካቾች ደግሞ ያልተማከለ አሰራሩ ትክክለኛውን የማተም ሂደት ከማፍጠን ይልቅ ረዣዥም ሰልፎችን ወደ ተለያዩ ቢሮዎች ሊያዛውር ይችላል የሚል ስጋት አላቸው።

አርብ ግንቦት 9 ቀን 2016 ዓ.ም. የአዲስ አበባ ትራፊክ ማኔጅመንት ኤጀንሲ ከኢትዮ ቴሌኮም ጋር በመተባበር በቴሌብር አማካኝነት የዲጂታል የትራፊክ ቅጣት መክፈያ ዘዴን በይፋ ስራ ላይ ውሏል [2]። የትራፊክ ጥሰት የፈጸሙ አሽከርካሪዎች አሁን ላይ የኤስኤምኤስ (SMS) ማሳወቂያዎች የሚደርሳቸው ሲሆን፣ በአካል ሄዶ ቅጣትን ከመክፈል ይልቅ በሞባይል ቦርሳቸው አማካኝነት ቅጣቱን ወዲያውኑ መክፈል ይችላሉ። ይህ አሰራር የወረቀት ስራን ለመቀነስ እና በወረዳ ቢሮዎች ውስጥ በአካል ተገኝቶ የመክፈል ሂደትን ለማስቀረት ያለመ ነው [2]።

ብዙ አሽከርካሪዎች አዲሱን አሰራር ቢያደንቁም፣ አንዳንድ የትራንስፖርት ሰራተኞች እና ተቺዎች ግን በዲጂታል ስርዓቱ ውስጥ ግልጽ የሆነ የቅሬታ ማስተናገጃ አሰራር አለመኖሩ ፍትሃዊ ያልሆነ ክፍያ ሊያስከትል ይችላል ብለው ይከራከራሉ። እንደ የሰሌዳ ቁጥር ስህተት ወይም የኤስኤምኤስ መዘግየት ያሉ የቴክኒክ ችግሮች ንጹሃን አሽከርካሪዎች ይግባኝ የሚሉበት ግልጽ መንገድ ሳይኖራቸው እንዲቀጡ ሊያደርግ ይችላል የሚል ስጋት አለ። አስተማማኝ የዲጂታል መሠረተ ልማትን ማረጋገጥ ለአካባቢው አሽከርካሪዎች ዋነኛ አሳሳቢ ጉዳይ ሆኖ ቀጥሏል።

የሕግ ማዕዘን (አዳዲስ ሕጎች እና መመሪያዎች)

 ሐሙስ ግንቦት 8 ቀን 2016 ዓ.ም. የኢትዮጵያ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ታሪካዊ የሆነውን የባንክ ሥራ አዋጅ ረቂቅ አጽድቆ ወደ ሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መርቷል [1]። ይህ የውጭ አገር የፋይናንስ ተቋማት ወደ ኢትዮጵያ የፋይናንስ ገበያ እንዲገቡ በይፋ የሚፈቅድ በመሆኑ ታሪካዊ የቁጥጥር ለውጥን ያሳያል። በአዲሱ ረቂቅ አዋጅ መሰረት ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ተቋማት የአገር ውስጥ ቅርንጫፎችን ማቋቋም፣ የውጭ ባንክ ቅርንጫፎችን መክፈት ወይም አሁን ባሉት የአገር ውስጥ ባንኮች ውስጥ የአክሲዮን ድርሻ መግዛት ይችላሉ [1]።

ይህንን አዲስ ሕግ በቀላል ቃላት ስንተረጉመው፣ ለአሥርተ ዓመታት የዘለቀው የአገር ውስጥ ባንኮች ሞኖፖሊ ማብቂያ ላይ ደርሷል ማለት ነው። ደጋፊዎች ይህ አሰራር በጣም የሚያስፈልገውን የውጭ ምንዛሪ፣ ፉክክር እና ዘመናዊ የፋይናንስ ቴክኖሎጂን ወደ አገር ውስጥ ኢኮኖሚ ያስገባል ብለው ያምናሉ። ይህም የብድር አቅርቦትን ቀላል እንደሚያደርግ እና የፈሳሽ እጥረት ሲያጋጥማቸው ለነበሩ የንግድ ተቋማት የተራቀቁ የፋይናንስ አገልግሎቶችን ያስተዋውቃል ተብሎ ይጠበቃል።

ይሁን እንጂ የአገር ውስጥ ባንክ ዘርፍ ተወካዮች እና አንዳንድ የምጣኔ ሀብት ባለሙያዎች ይህ ድንገተኛ ለአለም አቀፍ ውድድር መጋለጥ ስጋት እንደሚፈጥር ያነሳሉ። ተቺዎች እንደሚጠቁሙት ረጅም ጊዜ ጥበቃ በተደረገለት አካባቢ ውስጥ ሲሰሩ የቆዩት የአገር ውስጥ ባንኮች ከዓለም አቀፍ የባንክ ግዙፍ አካላት ጋር ለመወዳደር ሊቸገሩ ይችላሉ። ይህ ደግሞ በገበያ ውስጥ የአገር ውስጥ ባንኮችን መዋጥ፣ በአገር ውስጥ ባንኮች ውስጥ የሥራ እድል መጥፋት ወይም የውጭ ባንኮች አነስተኛ እና ገጠር ተበዳሪዎችን ችላ በማድረግ ከፍተኛ ትርፍ በሚያስገኙ የድርጅት ዘርፎች ላይ ብቻ እንዲያተኩሩ ሊያደርግ ይችላል የሚል ስጋት አለ።

ይህ ለእርስዎ ምን ትርጉም አለው?

 (የተፅዕኖ ትንተና) ለአካባቢው ሰፊ ማህበረሰብ፣ የፓስፖርት አገልግሎት መበታተን እና የዲጂታል ትራፊክ ቅጣት ስርዓት በሰልፍ ውስጥ የሚጠፋውን ጊዜ በመቀነስ ዕለታዊ የአስተዳደር ግንኙነቶችን አድካሚ እንዳይሆኑ ያደርጋል። የውጭ ሀገር ባንኮች መግባትም የተሻለ የደንበኞች የባንክ አገልግሎት፣ አነስተኛ የወለድ ተመኖች እና በረጅም ጊዜ ውስጥ ለግል ብድሮች እና ለቤት መግዣ ብድሮች የበለጠ ተደራሽነትን ሊያስከትል ይችላል።

ለአገር ውስጥ የንግድ ድርጅቶች እና ተቋማት የባንክ ዘርፉ መከፈት ትልቅ ለውጥ የሚያመጣ ነው። የአገር ውስጥ ኩባንያዎች ይበልጥ የተራቀቁ የፋይናንስ ምርቶችን፣ የንግድ ፋይናንስን በቀላሉ ማግኘት እና ከዓለም አቀፍ የፋይናንስ ተቋማት ጋር አጋርነት የመፍጠር ዕድል ይጠብቃቸዋል። ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ የዲጂታል ትራፊክ ቅጣት ስርዓት በትራንስፖርት ዘርፍ ላይ የተሰማሩ ኩባንያዎች የአሽከርካሪዎቻቸውን የትራፊክ ቅጣቶች በአካል ሰልፍ ሳይይዙ በግልጽነት እንዲያስተዳድሩ ያስችላቸዋል።

ለዲያስፖራው ማህበረሰብ እነዚህ ለውጦች ለአዲስ ኢንቨስትመንት እና ለቤተሰብ ድጋፍ ትልቅ በር ይከፍታሉ። የውጭ ሀገር ባንኮች መግባት የውጭ ሀገር ሀዋላዎችን በቀላሉ ለመላክ፣ በኢትዮጵያ ውስጥ የኢንቨስትመንት ካፒታልን ለማግኘት እና ድንበር ተሻጋሪ ሀብቶችን ለማስተዳደር ቀላል ያደርገዋል። በተጨማሪም የተሻሻለው የፓስፖርት አሰጣጥ እና ክትትል ስርዓት የዲያስፖራው ማህበረሰብ አባላት ወደ አገር ቤት በሚመጡበት ወቅት ሰነዶችን ሲያድሱ የሚያጋጥማቸውን የአስተዳደር ጫና ይቀንሳል።

ሊወሰዱ የሚገባቸው እርምጃዎች፦ 

እንዴት መዘጋጀት እና መላመድ እንደሚቻል ለእነዚህ ለውጦች ለመዘጋጀት ተራው ዜጋ እና አሽከርካሪዎች ያልተጠበቁ የትራፊክ ቅጣቶችን በሚከፍሉበት ወቅት መዘግየትን ወይም ቅጣትን ለማስቀረት የቴሌብር አካውንታቸው ሙሉ በሙሉ የተረጋገጠ እና ንቁ መሆኑን ማረጋገጥ አለባቸው። አሽከርካሪዎችም ከዲጂታል ማጭበርበሮች ለመከላከል አዲሱን የኤስኤምኤስ መልዕክት ይዘት እና ቅርፅ ጠንቅቀው ማወቅ ይኖርባቸዋል። የጉዞ ሰነዶችን የሚጠብቁ ሰዎች ደግሞ በአካል ወደ ስርጭት ማዕከላት ከመሄዳቸው በፊት የፓስፖርታቸውን ዝግጁነት ለማረጋገጥ አዲሱን የመስመር ላይ መከታተያ መግቢያ መጠቀም ይመከራል።

ለአገር ውስጥ የንግድ ድርጅቶች እና የፋይናንስ ባለሙያዎች አሁን ያሉትን የባንክ ግንኙነቶች እና የካፒታል መዋቅሮችን በጥልቀት ለመመርመር ትክክለኛው ጊዜ አሁን ነው። የንግድ ድርጅቶች የውጭ ባንኮች መግባት በብድር ስልቶቻቸው ላይ እንዴት ተጽዕኖ ሊያሳድር እንደሚችል ለመመርመር ከፋይናንስ አማካሪዎች ጋር መማከር እና ይበልጥ ተወዳዳሪ ከሚሆነው የገበያ ሁኔታ ጋር ለመላመድ መዘጋጀት አለባቸው። የተቋማት መሪዎችም የአስተዳደር ክፍያዎችን በዲጂታል መንገድ ለመክፈል የሂሳብ አያያዝ ስርዓታቸውን ከዲጂታል የክፍያ መንገዶች ጋር ማጣመር አለባቸው።

የዲያስፖራው ማህበረሰብ አባላት አዲሱ አዋጅ ወደ መጨረሻው የፓርላማ ማጽደቂያ ሂደት በሚጠጋበት ጊዜ በኢትዮጵያ የፋይናንስ ዘርፍ ውስጥ በፍትሃዊነት ለመሳተፍ የሚያስፈልጉትን የሕግ መስፈርቶች ማጥናት መጀመር አለባቸው። ከአካባቢው የሕግ አማካሪዎች ጋር ግንኙነት ማድረግ የዲያስፖራ ባለሀብቶች በውጭ አገር ባለቤትነት ላይ የተቀመጡትን ገደቦች እንዲረዱ እና ማዕከላዊ ባንክ የመጨረሻውን የትግበራ መመሪያ ሲያወጣ ዝግጁ እንዲሆኑ ይረዳቸዋል።

በይበልጥ ተጽዕኖ የሚያርፍባቸው ወገኖች እነማን ናቸው?

 በአፋጣኝ ተጽዕኖ የሚያርፍባቸው ቡድኖች የአገር ውስጥ የንግድ ባንኮች፣ የከባድ መኪና አሽከርካሪዎች፣ የትራንስፖርት ድርጅቶች እና ተጓዦች ናቸው። የአገር ውስጥ ባንክ ስራ አስፈፃሚዎች እና ባለአክሲዮኖች ከውጭ ተቋማት ጋር ለመወዳደር ቴክኖሎጂዎቻቸውን እና የአገልግሎት አሰጣጣቸውን በፍጥነት ማሻሻል ስላለባቸው ከፍተኛ ስልታዊ ጫና ያርፍባቸዋል። በአዲስ አበባ የሚገኙ አሽከርካሪዎች እና የሎጂስቲክስ ኩባንያዎችም ከትራፊክ ቁጥጥር ጋር በሚያደርጉት ግንኙነት ፈጣን የዲጂታል መላመድን የሚጠይቅ አፋጣኝ ለውጥ ያጋጥማቸዋል።

ዳራ እና ቀጣይ የሚጠበቁ ነገሮች

 ቀደም ባሉት ጊዜያት ኢትዮጵያ የአገር ውስጥ ባንኮችን ከውጭ ውድድር በመጠበቅ የአገር ውስጥ ካፒታል ዕድገትን ለማበረታታት ዝግ የፋይናንስ ሥርዓትን ትከተል ነበር። በተመሳሳይ መልኩ የሕዝብ አስተዳደሩ በወረቀት ስራ ላይ የተመሰረተ እና ማዕከላዊ በመሆኑ እንደ ፓስፖርት ባሉ ቢሮዎች ላይ ረጅም የአስተዳደር መዘግየቶችን ያስከትል ነበር። አሁን የታዩት ለውጦች ቀልጣፋ አሰራርን ለመፍጠር እና የውጭ ኢንቨስትመንትን ለመሳብ መንግስት ኢኮኖሚውን ነፃ ለማውጣት እና የህዝብ አገልግሎቶችን በዲጂታል ለማገዝ የያዘውን ሰፊ ስትራቴጂ ያሳያሉ።

በቀጣይም የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በሚቀጥሉት ሳምንታት የባንክ ሥራ አዋጁን ተወያይቶ በይፋ ያጸድቃል ተብሎ ይጠበቃል። አንዴ ከጸደቀ በኋላ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ለውጭ ባንኮች አነስተኛውን የካፒታል መስፈርት እና የፈቃድ አሰጣጥ ሂደቶችን የሚገልጹ ዝርዝር መመሪያዎችን ያወጣል። መንግሥት ሌሎች የማዘጋጃ ቤት አገልግሎቶችንም በዲጂታል መንገድ ማድረጉን ስለሚቀጥል ዜጎች ለሌሎች የሕዝብ አገልግሎቶችና የአስተዳደር ክፍያዎች ሙሉ በሙሉ ወደ ሞባይል ክፍያ ለመሸጋገር መዘጋጀት አለባቸው።

ምንጮች 

[1] ግንቦት 8 ቀን 2016 ዓ.ም. - አዲስ ስታንዳርድ - "የሚኒስትሮች ምክር ቤት የባንክ ዘርፉን ለውጭ ባለሀብቶች ክፍት የሚያደርገውን ረቂቅ አዋጅ አጸደቀ" - https://addisstandard.com/news-council-of-ministers-approves-draft-proclamation-to-open-up-banking-sector-to-foreign-investors/ 

[2] ግንቦት 9 ቀን 2016 ዓ.ም. - ፋና ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬት - "አዲስ አበባ ለትራፊክ ቅጣት የዲጂታል ክፍያ ሥርዓት ዘረጋች" - https://www.fanabc.com/english/addis-ababa-launches-digital-payment-system-for-traffic-violations/ 

[3] ግንቦት 7 ቀን 2016 ዓ.ም. - ኢትዮጵያን ሞኒተር - "የኢሚግሬሽን አገልግሎት አዲስ የፓስፖርት ማቅረቢያ እና መከታተያ መድረክ ሊጀምር ነው" - https://ethiopianmonitor.com/2024/05/15/immigration-service-to-launch-new-passport-delivery-and-tracking-platform/