የዲጂታል የወደፊት ጉዟችንን ማረጋገጥ፦ ኢትዮጵያ በጉዞ እና በማዕድን ዘርፍ አዳዲስ ዕድሎችን እየከፈተች፣ ጠንካራ የሳይበር ደንቦችን አወጣች

 ነሐሴ 2 ቀን 2018 ዓ.ም. | አዲስ አበባ

ይህ ሳምንት በኢትዮጵያ የትራንስፖርት፣ የንግድ እና የዲጂታል ዘርፎች ላይ ፈጣን የሪፎርም ማዕበል ይዞ መጥቷል። በባሕር ዳር አዲስ ከተመረቀው ዓለም አቀፍ የአውሮፕላን ማረፊያ ተርሚናል ጀምሮ በአካባቢው ማዕድን አስተዳደር ላይ እስከታየው ትልቅ የኢኮኖሚ ሽግግር ድረስ፣ የሕዝብ አገልግሎቶች ከአገሪቱ ቀጣይ የለውጥ ሂደት ጋር በፍጥነት እየተላመዱ ነው። በተለይም ዲጂታል ሥርዓቶቻቸውን ማረጋገጥ ላልቻሉ ድርጅቶች ከፍተኛ ቅጣት የሚጥል አዲስ እና ጥብቅ የሳይበር ደኅንነት ሕግ ወጥቷል። የአገር ውስጥ ሱቅ ባለቤት፣ የቴክኖሎጂ (IT) ሥራ አስፈጻሚ፣ መደበኛ ተጓዥ ወይም የዲያስፖራ አባል ቢሆኑ፣ እነዚህን ለውጦች መረዳት ዕቅዶችዎን ለማስተካከልና ካልተጠበቁ ተጠያቂነቶች ለመዳን ወሳኝ ነው።

የዚህ ሳምንት የሕዝብ አገልግሎት ማሻሻያዎች

ሐሙስ፣ ሐምሌ 30 ቀን 2018 ዓ.ም. ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ በባሕር ዳር የሚገኘውን እና በጉጉት ሲጠበቅ የነበረውን አዲሱን የደጃዝማች በላይ ዘለቀ ዓለም አቀፍ አውሮፕላን ማረፊያ ተርሚናል በይፋ መርቀዋል። ይህ ዘመናዊ ማስፋፊያ የአውሮፕላን ማረፊያውን አቅም በእጅጉ የሚያሳድግ ሲሆን፣ የላቁ የእንግዳ ማረፊያዎችን፣ የዲጂታል መመዝገቢያ (check-in) ሥርዓቶችን እና ሰፊ የበረራ ማኮብኮቢያዎችን ያካትታል። የአገር ውስጥ የንግድ ባለቤቶች እና የጉዞ ወኪሎች ይህንን ማሻሻያ ለቱሪዝምና ለክልላዊ የጭነት ትራንስፖርት መነቃቃት የሚረዳ በማለት በደስታ ቢቀበሉትም፣ አንዳንድ ተቺዎች ግን በኢትዮጵያ ወቅታዊ የዋጋ ግሽበት ወቅት መሰል ግዙፍ የክልል መሠረተ ልማት ፕሮጀክቶች ከፍተኛ የሥራ ማስኬጃ ወጪ ዘላቂ ስለመሆኑ ያላቸውን ስጋት ገልጸዋል።

በተመሳሳይ ሁኔታ ሐሙስ፣ ሐምሌ 30 ቀን 2018 ዓ.ም. የማዕድን ሚኒስቴር ዓመታዊ የሥራ አፈጻጸም ግምገማውን ያጠናቀቀ ሲሆን፣ ዘርፉ በተጠናቀቀው በጀት ዓመት 5.7 ቢሊዮን ዶላር የውጭ ምንዛሬ ማመንጨቱን ይፋ አድርጓል። ለአገር ውስጥ ሥራ ፈጣሪዎች ትልቅ ትርጉም ባለው መልኩ፣ ሚኒስቴሩ የአነስተኛ ደረጃ ማዕድን ቁፋሮ ሥራዎችን የመፍቀድ ሥልጣንን በቀጥታ ለክልል መንግሥታት በማጋራት (ያልተማከለ በማድረግ) ትልቅ ለውጥ ማድረጉን አስታውቋል። ደጋፊዎች ይህን አሠራር ቢሮክራሲን የሚያስቀርና የአካባቢውን ማኅበረሰብ የሚያጠናክር ድል ነው ሲሉ አሞካሽተውታል፤ ምንም እንኳን የአካባቢ ጥበቃ ተሟጋቾች የክልል መስተዳድሮች ሕገ-ወጥ ሥነ-ምህዳራዊ ጉዳቶችን ለመከላከል የሚያስችል ጥብቅ የክትትል አቅም ላይኖራቸው ይችላል ብለው ቢሰጉም። በተጨማሪም ሚኒስቴሩ ኢትዮጵያ ለመጀመሪያ ጊዜ የአገር ውስጥ የተፈጥሮ ጋዝ ማውጣት መጀመሯን ገልጾ፣ በአሁኑ ወቅት ጋዙ ለትላልቅ የሴራሚክ ፋብሪካዎች በኃይል ምንጭነት እያገለገለ እንደሚገኝና ወደፊትም ወደ ሕዝብ ትራንስፖርት ለማስፋፋት ዕቅድ እንዳለ ጠቁሟል።

የሕግ ዓምድ (አዳዲስ ሕጎች እና መመሪያዎች)

በሳምንቱ ማብቂያ ላይ፣ ዓርብ፣ ነሐሴ 1 ቀን 2018 ዓ.ም. የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የመሠረታዊ መሠረተ ልማት የሳይበር ደኅንነት አዋጅ (አዋጅ ቁጥር 1426/2018) በይፋ አፅድቋል። ይህ ትልቅ ሕግ ስልታዊ የዲጂታል አውታረ መረቦችን ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ከመጣው የሳይበር ጥቃት ለመከላከል የሚያስችል አስገዳጅ የሕግ ማዕቀፍ ይፈጥራል። ሕጉ የመረጃ ቴክኖሎጂን፣ ባንክን፣ ትራንስፖርትን፣ ጤናን፣ ትምህርትን እና የፍጆታ አገልግሎቶችን ጨምሮ አሥራ ሁለት ወሳኝ ዘርፎችን ያጠቃልላል። በዚህ አዲስ አዋጅ አንቀጽ 5 መሠረት፣ ማንኛውም ወሳኝ መሠረተ ልማት የሚያንቀሳቅስ አካል ያጋጠመውን የሳይበር ጥቃት በታወቀ በ48 ሰዓታት ውስጥ ለአገራዊ የኮምፒውተር ድንገተኛ አደጋ ምላሽ መስጫ ማዕከል (CERT) ሪፖርት ካላደረገ፣ ከ1.5 ሚሊዮን እስከ 2 ሚሊዮን ብር የሚደርስ ከባድ አስተዳደራዊ ቅጣት ይጠብቀዋል።

ሕጉ በገንዘብ ቅጣት ብቻ አይገታም፤ ይልቁንም ውሳኔ ሰጪዎችንም በቀጥታ ያነጣጥራል። በአንቀጽ 25 መሠረት፣ የድርጅት መሪዎች፣ ዳይሬክተሮች እና የቴክኖሎጂ ሥራ አስፈጻሚዎች የደኅንነት ማዕቀፎችን ባለመተግበራቸው ምክንያት እስከ አንድ ዓመት በሚደርስ እስራት የሚያስቀጣ የግል የወንጀል ተጠያቂነት ሊገጥማቸው ይችላል። ወደ ከባድ የአገልግሎት መቋረጥ የሚያመራ ወይም ብሔራዊ ደኅንነትን አደጋ ላይ የሚጥል ቸልተኝነት ደግሞ ከሦስት እስከ አሥር ዓመት በሚደርስ ፅኑ እስራት የሚያስቀጣ የከፋ ቅጣት ያስከትላል። የሳይበር ደኅንነት ባለሙያዎች ይህንን እርምጃ በሕዝብ መድረኮች ላይ የዜጎችን መረጃ ለመጠበቅ የዘገየ ቢሆንም እጅግ አስፈላጊ የሆነ ውሳኔ ነው በማለት ሲያደንቁት፣ የንግዱ ዘርፍ ተቺዎች ግን በቴክኖሎጂ (IT) ሥራ አስኪያጆች ላይ የግል የወንጀል ተጠያቂነት መጣል በጣም ጥብቅ ከመሆኑ የተነሳ ብቁ ባለሙያዎች የአመራር ቦታዎችን ለመረከብ እንዳይደፍሩ ሊያደርግ ይችላል ሲሉ ይከራከራሉ።

ይህ ለእርስዎ ምን ትርጉም አለው? (የተፅዕኖ ትንተና)

ለአገር ውስጥ ሰፊው ማኅበረሰብ፣ እነዚህ ለውጦች የተሻሻለ ደኅንነትን እና ከፍ ያሉ ፍላጎቶችን በአንድ ላይ የያዙ ባለ ሁለት ስለት ጎራዴ ናቸው። የሕዝብ ተቋማት ከአዲሱ የሳይበር ደኅንነት ደንብ ጋር ሲጣጣሙ እንደ የኦንላይን ክፍያ ሥርዓቶችን መጠቀም ወይም የዲጂታል የመንግሥት መታወቂያዎችን ማግኘት ያሉ የዕለት ተዕለት ዲጂታል ተግባራት ይበልጥ አስተማማኝ ይሆናሉ። በተመሳሳይ ጊዜ፣ የክልል ተጓዦች በባሕር ዳር በተሻሻለው አውሮፕላን ማረፊያ አማካኝነት ምቹ በረራዎችን እና የተሻለ ግንኙነትን ያገኛሉ።

ለአገር ውስጥ ንግዶች እና ተቋማት፣ ሁኔታዎች በፍጥነት እየተቀያየሩ ነው። የፋይናንስ ተቋማት፣ የትራንስፖርት አንቀሳቃሾች እና የፍጆታ አገልግሎት ሰጪዎች አስከፊ ቅጣቶችን ለማስቀረት የውስጥ የሳይበር ደኅንነት ሥርዓቶችን ለመዘርጋት ከበጀታቸው ላይ ከፍተኛ ድርሻ መመደብ ይኖርባቸዋል። ሆኖም ግን፣ የአገር ውስጥ ማዕድን ሥራ ፈጣሪዎች ለአነስተኛ ደረጃ ማዕድን ቁፋሮ ፈቃድ ለማግኘት ወደ ዋና ከተማው መጓዝ ስለማይጠበቅባቸው ደስ ሊላቸው ይችላል።

ለዲያስፖራው ማኅበረሰብ፣ ማሻሻያዎቹ በአብዛኛው አዎንታዊ ቢሆኑም የቅርብ ትኩረትን ይሻሉ። በባሕር ዳር አዲስ የተገነባው ዘመናዊ ተርሚናል ወደ ቤተሰብ መኖሪያዎች እና ቁልፍ የቱሪስት መስህቦች የሚደረገውን ጉዞ እጅግ ቀላል እና ምቹ ያደርገዋል። ዲያስፖራው ገንዘብ በሚልክበት ወይም በአገር ውስጥ የቴክኖሎጂ ጅምር ሥራዎች (startups) ላይ ኢንቨስት በሚያደርግበት ጊዜ የኢትዮጵያ ዲጂታል መድረኮች በሕግ ዓለም አቀፍ ደረጃ ያለውን የሳይበር ጥበቃ ደረጃ ለመከተል የተገደዱ መሆናቸውን በማወቅ የበለጠ በራስ መተማመን ሊሰማው ይችላል።

መወሰድ ያለባቸው ተግባራዊ እርምጃዎች፦ እንዴት መዘጋጀት እና መላመድ እንደሚቻል

እነዚህን ለውጦች በተሳካ ሁኔታ ለመወጣት ንግዶች ሥርዓቶቻቸውን ለመገምገም በአስቸኳይ መሥራት አለባቸው። የእርስዎ ንግድ ከተጠቀሱት አሥራ ሁለት ወሳኝ ዘርፎች በአንዱ ውስጥ የሚንቀሳቀስ ከሆነ—ለምሳሌ ፋይናንስ፣ ሎጅስቲክስ፣ ግብርና ወይም ንግድ—የውስጥ የሳይበር ደኅንነት ማዕቀፍ መዘርጋት አለብዎት። ይህም የሳይበር ጥቃት በሚከሰትበት ጊዜ ጥብቁን የ48 ሰዓት የሪፖርት ማቅረቢያ ቀነ-ገደብ በቀላሉ ለማሟላት ፈጣን የአደጋ ግምገማዎችን ማካሄድ እና የድንገተኛ አደጋ ምላሽ ፕሮቶኮልን ማዘጋጀትን ያካትታል።

የአገር ውስጥ የማዕድን ማኅበራት እና የክልል የንግድ ቡድኖች አዲሱን ያልተማከለ የፈቃድ አሰጣጥ ሥነ-ሥርዓት ለመረዳት በአካባቢያቸው ወደሚገኙ የክልል ማዕድን ቢሮዎች ወዲያውኑ ማነጋገር አለባቸው። ግንኙነቶቻችሁን ወደ ክልል ደረጃ ማሸጋገር ለድርጅትዎ ከፍተኛ ጊዜና የጉዞ ወጪን ይቆጥባል።

በስተመጨረሻም፣ መደበኛ ተጓዦች እና የጉዞ ወኪሎች ወደ ባሕር ዳር እና ከባሕር ዳር የሚደረጉ ጉዞዎችን በሚይዙበት ጊዜ ወቅታዊ የክልል አቪዬሽን መርሃ ግብሮችን ማማከር አለባቸው። ሠራተኞቹ ከአዲሱ ተርሚናል የዲጂታል ምዝገባ ሥርዓቶች ጋር በሚላመዱበት በዚህ የአየር ማረፊያ የሽግግር ወቅት ለራስዎ ተጨማሪ ጊዜ ይስጡ።

ይህ ጉዳይ ይበልጥ ተፅዕኖ የሚያርፍባቸው እነማን ናቸው?

አፋጣኝ ተፅዕኖ የሚገጥማቸው ወገኖች ለሥርዓቶቻቸው ደኅንነት የግል የሕግ ተጠያቂነት የተጣለባቸው በባንክ እና በቴሌኮም ዘርፍ ያሉ የድርጅት ሥራ አስፈጻሚዎች፣ የቴክኖሎጂ (IT) ዳይሬክተሮች እና የቴክኖሎጂ ባለሙያዎች ናቸው። በአማራ ክልል የሚገኙ የክልል ማዕድን አውጪዎች፣ የትራንስፖርት አንቀሳቃሾች እና የኮንስትራክሽን ኩባንያዎችም በሎጅስቲክስ እና የፈቃድ አሰጣጥ የሥራ ሂደታቸው ላይ ቀጥተኛ ለውጦችን ያያሉ። መደበኛ የአገር ውስጥ ተጓዦች፣ ቱሪስቶች እና ወደ አገር የሚመለሱ የዲያስፖራ አባላት አዲስ በተስፋፋው የባሕር ዳር አውሮፕላን ማረፊያ ላይ ፈጣኑን አካላዊ ለውጥ በተጨባጭ ይመለከታሉ።

ዳራ እና ቀጣይ ምን ይጠበቃል?

በታሪክ፣ የኢትዮጵያ የሕዝብ አገልግሎቶች እና የንግድ ዘርፎች በተበታተኑ ሕጎች፣ በፈቃደኝነት ላይ በተመሠረቱ የሳይበር ደኅንነት መመሪያዎች እና በጣም በተማከሉ የቢሮክራሲ ቢሮዎች ሥር ይንቀሳቀሱ ነበር። አገሪቱ የዲጂታል ኢትዮጵያ 2030 ስትራቴጂዋን ወደፊት ስታራምድ፣ መንግሥት በአፈጻጸም ላይ የተመሠረተ እና ከፍተኛ ተገዢነትን ወደሚጠይቅ የዲጂታል ሞዴል እየተሸጋገረ ነው። በሚቀጥሉት ወራት የኢንፎርሜሽን መረብ ደኅንነት አስተዳደር (ኢመደአ - INSA) አዲሱ የሳይበር ደኅንነት ፈንድ ለንግድ ተቋማት የአቅም ግንባታን እንዴት እንደሚደግፍ የሚገልጹ ዝርዝር መመሪያዎችን ያወጣል ተብሎ ይጠበቃል። አዳዲስ ዲጂታል አገልግሎቶች መከፈታቸውን ሲቀጥሉ መንግሥት የወሳኝ መሠረተ ልማት ዘርፎችን ዝርዝርም ሊያሰፋ ይችላል።

---

ምንጮች

[1] ነሐሴ 1 ቀን 2018 ዓ.ም. – ኢመደአ (INSA)፦ የመሠረታዊ መሠረተ ልማት የሳይበር ደኅንነት አዋጅ የኢትዮጵያን ዲጂታል ሉዓላዊነት ለመጠበቅ ትልቅ እርምጃ ነው – https://insa.gov.et

[2] ነሐሴ 1 ቀን 2018 ዓ.ም. – የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት (ኢዜአ)፦ አዲሱ የሳይበር ደኅንነት አዋጅ የኢትዮጵያን ስልታዊ የዲጂታል መሠረተ ልማት ጥበቃ ያጠናክራል – https://www.ena.et

[3] ነሐሴ 1 ቀን 2018 ዓ.ም. – የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር (MFAEthiopia)፦ አንድ ሳምንት በአፍሪካ ቀንድ – https://mfaethiopia.blog

[4] ነሐሴ 2 ቀን 2018 ዓ.ም. – አዲስ ስታንዳርድ፦ የኢትዮጵያ ማዕድን ዘርፍ ዓመታዊ የሥራ አፈጻጸም ግምገማ እና የክልል ፈቃድ አሰጣጥ – https://addisstandard.com