አዲሱ የኤሌክትሮኒክስ ደረሰኝ ግዴታ፣ ተመጣጣኝ የቤት ብድር እና የቴሌኮም ውድድር፡ የዚህ ሳምንት ዋና ዋና የፖሊሲ እርምጃዎች ለእርስዎ ምን ትርጉም አላቸው?

 

ጳጉሜን 2 ቀን 2018 ዓ.ም. | አዲስ አበባ

ባለፉት ሰባት ቀናት ውስጥ የኢትዮጵያ መንግሥት እና ቁልፍ የሕዝብ አገልግሎት ሰጪ ተቋማት ቤት በሚገዙበት፣ ንግድዎን በሚያካሂዱበት እና ከዲጂታል መገናኛ ዘዴዎች ጋር በሚገናኙበት መንገድ ላይ ለውጥ የሚያመጡ ዋና ዋና ውሳኔዎችን ይፋ አድርገዋል። በነሐሴ ወር የመጨረሻ ቀናት እና በጳጉሜን ወር መጀመሪያ መካከል የመንግሥት ተቆጣጣሪ አካላት በኢኮኖሚው ውስጥ የቆዩ መዋቅራዊ ችግሮችን ለመፍታት ያለሙ ታሪካዊ የፋይናንስ ስምምነቶችን የተፈራረሙ ሲሆን ሰፊ መመሪያዎችንም አውጥተዋል።

በተጋነነ የከተማ የሪል ስቴት ገበያ ውስጥ ቋሚ የመኖሪያ ቤት ለመግዛት የሚታገሉ ቤተሰብ ይሁኑ፣ የዕለት ተዕለት የገንዘብ ደረሰኞችን የሚያስተዳድሩ ነጋዴ ወይም ወደ አገር ቤት ገንዘብ የሚልኩ የዳያስፖራ አባል፣ እነዚህ ማስታወቂያዎች የኪስዎን ይዘት እና የዕለት ተዕለት ኑሮዎን በቀጥታ የሚነኩ ናቸው። እነዚህን ለውጦች አሁኑኑ መረዳትዎ ካልተጠበቁ የቅጣት ወጪዎች የሚታደግዎት ከመሆኑም ባሻገር አዳዲስ የባንክ አገልግሎቶችን ለመጠቀም እና የሕዝብ አገልግሎቶችን በልበ ሙሉነት ለመከታተል ያስችልዎታል።

የዚህ ሳምንት የሕዝብ አገልግሎት አዳዲስ መረጃዎች

ሐሙስ፣ ነሐሴ 28 ቀን 2018 ዓ.ም. የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ከአለም አቀፍ የፋይናንስ ኮርፖሬሽን (IFC) ጋር በመተባበር የኢትዮጵያን የመጀመሪያ የሆነ ራሱን የቻለ ብሔራዊ የሞርጌጅ ሪፋይናንስ ኩባንያ (National Mortgage Refinance Company) ለማቋቋም ታሪካዊ የማዕቀፍ ስምምነት ተፈራርሟል። ይህ አዲስ ተቋም በ100 ቢሊዮን ብር የመጀመሪያ ካፒታል የሚደገፍ ሲሆን፣ አይኤፍሲ (IFC) ቢያንስ 200 ሚሊዮን ዶላር የመነሻ ካፒታል ያዋጣል። የኩባንያው ዋነኛ ዓላማ በቤቶች ዘርፍ ውስጥ ያለውን አሳሳቢ መዋቅራዊ እንቅፋት መፍታት ነው፤ ይኸውም የንግድ ባንኮች ብዙውን ጊዜ በአጭር ጊዜ ተቀማጭ ገንዘብ ላይ ጥገኛ በመሆናቸው ለተራው ሠራተኛ አስተማማኝ የሆነ የሃያ ዓመት የቤት ብድር ለመስጠት ፈቃደኛ አለመሆናቸው ነው። ይህ አዲስ ተቋም የረጅም ጊዜ የቤት ብድሮችን ከንግድ አበዳሪዎች በመግዛት ወደ ባንክ ሥርዓቱ አዲስ ገንዘብ የሚያስገባ ሲሆን፣ በዚህም የአገር ውስጥ ባንኮች አነስተኛ ቅድመ ክፍያ እና ረዘም ያለ የመክፈያ ጊዜ ያላቸው በርካታ የቤት ብድሮችን እንዲያቀርቡ ያስችላቸዋል።

የቤት ልማት ተሟጋቾች እና የከተማ ፕላነሮች ይህንን ጅምር ተመጣጣኝ የመኖሪያ ቤት ባለቤትነትን ለማስፈን እንደ ትልቅና ሲጠበቅ የነበረ እመርታ አድርገው ቢያደንቁትም፣ በሕዝቡ ዘንድ ያለው ምላሽ ግን የተቀላቀለ ነው። በርካታ መካከለኛ ገቢ ያላቸው የመንግሥት ሠራተኞችና ወጣት ቤተሰቦች ከፍተኛ ጥርጣሬያቸውን እየገለጹ ይገኛሉ፤ የመክፈያ ጊዜው ቢራዘምም እንኳ አሁን ያለው ባለሁለት አሃዝ የብድር ወለድ መጠን እና በሰማይ የሰቀለው የአዲስ አበባ የቤትና ቦታ ዋጋ ከተራው ሠራተኛ ደመወዝ ጋር ፈጽሞ የማይገናኝ መሆኑን ይጠቁማሉ። በተጨማሪም መንግሥት በግንባታ ዕቃዎች ዋጋ እና በደላሎችና አልሚዎች የትርፍ ህዳግ ላይ የዋጋ ጣሪያ ካላስቀመጠ፣ ይህ የተፈጠረው የብድር አቅርቦት ተራው ቤት ፈላጊ ተጠቃሚ ከመሆኑ በፊት የአፓርታማዎችን ዋጋ ባልታሰበ መልኩ ይበልጥ ሊያንረው ይችላል የሚል ስጋት አለ።

ዓርብ፣ ነሐሴ 29 ቀን 2018 ዓ.ም. ሳፋሪኮም ኢትዮጵያ ባለፉት ዘጠና ቀናት ውስጥ ንቁ የሆኑ የደንበኞቹ ቁጥር 15 ሚሊዮን መሻገሩንና አገራዊ የኔትወርክ ተደራሽነቱ 60 በመቶ የኢትዮጵያን ሕዝብ ማዳረሱን በይፋ በማረጋገጡ በኢትዮጵያ የቴሌኮሙኒኬሽን ዘርፍ ትልቅ የውድድር ምዕራፍ ተመዝግቧል። ይህ በክልል ማዕከላትና በከተሞች የተካሄደው ፈጣን የአገልግሎት መስፋፋት በድምጽ እና በብሮድባንድ አገልግሎቶች ላይ እውነተኛ የሁለትዮሽ ውድድር እንዲፈጠር አድርጓል። በተጨማሪም በኤም-ፔሳ (M-Pesa) የነጋዴዎች የክፍያ ሥርዓት አማካኝነት የግል የሞባይል ገንዘብ አጠቃቀምን በማፋጠን ለተጓዦች፣ ለነጋዴዎች እና ለአባወራዎች ተግባራዊ የዲጂታል ክፍያ አማራጮችን ፈጥሯል።

እነዚህ ወሳኝ የቁጥር ስኬቶች ቢከበሩም፣ በክልል ከተሞች የሚኖሩ ተጠቃሚዎች ቅሬታቸውን እያሰሙ ነው። የዕለት ተዕለት የሞባይል ተጠቃሚዎች እና የከተማ አቋራጭ ትራንስፖርት አሽከርካሪዎች የኔትወርክ ግንኙነቱ ወጥ እንዳልሆነ እና ተጓዦች ከዋና ዋና ከተሞች ሲወጡ በተደጋጋሚ የስልክ ጥሪ መቋረጥና የኢንተርኔት መጥፋት እንደሚያጋጥማቸው ይገልጻሉ። የደንበኞች መብት ተሟጋቾችም የቴሌኮም ማማዎች በገጠር ቀበሌዎች በፍጥነት እየተስፋፉ ቢሆንም፣ ከኔትወርኩ ጋር የሚጣጣሙ የስማርት ስልኮችና የዳታ ፓኬጆች ውድ መሆን በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ ዝቅተኛ ገቢ ያላቸው የገጠር ነዋሪዎች ዘመናዊ የዲጂታል አገልግሎቶችን እንዳያገኙ እንቅፋት እንደሆነባቸው ያሳስባሉ።

የሕግ ማዕዘን (አዳዲስ ሕጎች እና መመሪያዎች)

ረቡዕ፣ ነሐሴ 27 ቀን 2018 ዓ.ም. የገቢዎች ሚኒስቴር የኤሌክትሮኒክስ ደረሰኝ ሥርዓት አስተዳደር መመሪያ ቁጥር 1142/2018ን በይፋ አውጥቶ ሥራ ላይ አውሏል። በገቢዎች ሚኒስትሯ አይናለም ንጉሤ የተፈረመው ይህ ሁሉን አቀፍ መመሪያ የቆዩ በእጅ የሚጻፉ ደረሰኞችንና ነጠላ የሽያጭ መመዝገቢያ ማሽኖችን በማስቀረት በማዕከላዊ የክላውድ (cloud) ሥርዓት የተሳሰረ የዲጂታል ደረሰኝ አሰራርን ለመተካት የሚያስችል መደበኛ የቁጥጥር ማዕቀፍ ይዘረጋል። በዚህ አዲስ መመሪያ መሠረት ግዴታው በሚመለከታቸው የንግድ ድርጅቶች የሚሰጥ ማንኛውም የንግድ ደረሰኝ በሚኒስቴሩ የኤሌክትሮኒክ ደረሰኝ ምዝገባ ሥርዓት በኩል መረጋገጥ ያለበት ሲሆን፣ ሕጋዊ የዲጂታል ደረሰኝ ምዝገባ ቁጥር (IRN) እና ሊነበብ የሚችል የፈጣን ምላሽ (QR) ኮድ የያዘ መሆን አለበት።

ይህ መመሪያ ውስብስብ የሕግ ቃላቱ ሲገለሉ ትርጉሙ፤ የኢትዮጵያ የግብር ባለሥልጣናት ለእያንዳንዱ የንግድ ግብይት ሊለወጥ የማይችልና በቅጽበት የሚመዘገብ የኤሌክትሮኒክስ መረጃ መረብ እየዘረጉ ነው ማለት ነው። የንግድ ድርጅቶች ከእንግዲህ ከግብር ሰርቨሮች ውጭ ሆነው በሚሰሩ ወይም ሊጭበረበሩ በሚችሉ ነጠላ የሂሳብ መመዝገቢያ ማሽኖች ላይ መተማመን አይችሉም። የደረሰኝ ሶፍትዌር አበልጻጊዎች እና የክላውድ አገልግሎት ሰጪዎች አስገዳጅ ዕውቅና ማግኘት፣ የቴክኒክ ፈቃዳቸውን በየሁለት ዓመቱ ማደስ እና ከ15,000 እስከ 50,000 ዶላር የሚደርስ ከፍተኛ የፋይናንስ ዋስትና ማስያዝ ይጠበቅባቸዋል። መመሪያው ያልተጠበቀ የኢንተርኔት መቆራረጥ ወይም የኤሌክትሪክ መጥፋት በሚያጋጥምበት ወቅት ድርጅቶች ጊዜያዊ የድንገተኛ ጊዜ ከመስመር ውጭ (offline) የQR ኮድ ደረሰኞችን እንዲሰጡ የሚፈቅድ ቢሆንም፣ ግንኙነቱ እንደተመለሰ እያንዳንዱ ግብይት ወዲያውኑ ወደ ፌደራል የግብር ዳታቤዝ መላክ አለበት።

የንግዱ ማኅበረሰብ ለመመሪያ ቁጥር 1142/2018 የሰጠው ምላሽ ስጋትና ከፍተኛ ትችት የተሞላበት ነው። የአነስተኛና መካከለኛ ኢንተርፕራይዞች ባለቤቶች የሽያጭ መመዝገቢያ መሣሪያዎችን ለማሻሻል እና ከመንግሥት አዳዲስ ሰርቨሮች ጋር የሚስማሙ ፈቃድ ያላቸው የሂሳብ ሶፍትዌሮችን ለመግዛት የሚጠይቀውን የገንዘብ ጫና በመቃወም ድምጻቸውን እያሰሙ ነው። የንግድ ማኅበራትም በተደጋጋሚ የኤሌክትሪክ መቆራረጥ እና አስተማማኝ ባልሆነ የኢንተርኔት ግንኙነት ምክንያት ይህ ጥብቅ የዲጂታል አሰራር የአነስተኛ ነጋዴዎችን የዕለት ተዕለት ሥራ ሊያስተጓጉል እና ታማኝ ነጋዴዎችን ለአላስፈላጊ አስተዳደራዊ ቅጣት ሊያጋልጥ እንደሚችል ያስጠነቅቃሉ።

ይህ ለእርስዎ ምን ትርጉም አለው? (የተፅዕኖ ትንተና)

ለአካባቢው ሰፊ ማኅበረሰብ እነዚህ የቁጥጥር እና የመሠረተ ልማት ለውጦች ወደ መደበኛ አሰራር እና ወደ ዲጂታል ጥገኝነት የሚደረግ ሽግግርን ያመለክታሉ። ተራ ሸማቾች ለሚያደርጓቸው የችርቻሮ ግዢዎች ደረጃቸውን የጠበቁ የQR ኮድ ያላቸው ዲጂታል ደረሰኞችን መቀበል የሚጀምሩ ሲሆን፣ ይህም ለገዢዎች አስተማማኝ የግዢ ማረጋገጫ ከመስጠቱም በላይ መደበኛ ባልሆነው ገበያ የሚታየውን ያልተገባ የዋጋ ጭማሪ ይቀንሳል። በተጨማሪም ለበርካታ ዓመታት ከቤት ብድር ገበያ ተገልለው የቆዩ ሠራተኛ ቤተሰቦች ሊደረስ በማይችል የኮንዶሚኒየም ዕጣ ላይ ብቻ ከመመካት ወጥተው እውን ሊሆን የሚችል የሰላሳ ዓመት የሞርጌጅ ብድር ማግኘት የሚችሉበትን ዕድል ማሰብ ሊጀምሩ ይችላሉ።

ለንግድ ተቋማት እና ለፋይናንስ ድርጅቶች የሥራ ማስኬጃ ደረጃው በከፍተኛ ሁኔታ ከፍ ብሏል። አስመጪዎች፣ የችርቻሮ አከፋፋዮች እና አገልግሎት ሰጪ ድርጅቶች የድርጅት ሃብት አስተዳደር (ERP) ሶፍትዌሮቻቸው ከገቢዎች ሚኒስቴር ዲጂታል መግቢያ (gateway) ጋር ያለችግር መገናኘታቸውን ለማረጋገጥ አሁኑኑ የሂሳብ አሰራራቸውን መፈተሽ አለባቸው። የንግድ ባንኮችም በአዲሱ በአይኤፍሲ በሚደገፈው ኩባንያ አማካኝነት መልሶ ለመደገፍ ብቁ የሆኑ ደረጃቸውን የጠበቁ የመኖሪያ ቤት ብድሮችን ለመስጠት፣ የችርቻሮ ብድር ክፍሎቻቸውን እንደገና ማደራጀት ይጠበቅባቸዋል፤ ይህም የብድር አለመመለስ አደጋዎችን በጥብቅ እየተቆጣጠሩ አዲስ የገቢ ምንጭ ለመክፈት ያስችላቸዋል።

ለዳያስፖራው ማኅበረሰብ እነዚህ ለውጦች ለአገር ውስጥ ኢንቨስትመንት እና ድንበር ተሻጋሪ የቤተሰብ ድጋፍ ይበልጥ አስተማማኝ እና መደበኛ የሆኑ መንገዶችን ይፈጥራሉ። ተቋማዊ የሞርጌጅ ሪፋይናንስ አሰራር መዘርጋቱ ለዳያስፖራው ተስማሚ የሆኑ የቤት ብድር ምርቶች እንዲፈጠሩ በር የሚከፍት ሲሆን፣ በግል ግንባታ ወቅት ወደ አገር የሚላከው ገንዘብ በዘመድ አዝማድ እንዳይባክን የነበረውን ስጋት ይቀንሳል። በተመሳሳይ ጊዜ በሳፋሪኮምና በአገር በቀሉ የቀድሞ ብቸኛ አገልግሎት ሰጪ መካከል ያለው የቴሌኮም ውድድር መጠናከር አነስተኛ ወጪ የሚጠይቁ የዲጂታል ሐዋላ መስመሮችን በማስፋፋት በውጭ አገር የሚኖሩ ኢትዮጵያውያን በዝቅተኛ የአገልግሎት ክፍያ በቀጥታ ወደ ሞባይል ቦርሳ (mobile wallet) ገንዘብ እንዲልኩ ያስችላቸዋል።

የመፍትሔ እርምጃዎች፦ እንዴት መዘጋጀት እና መላመድ እንደሚቻል

አነስተኛ የንግድ ድርጅቶች እና የድርጅት የሂሳብ ባለሙያዎች የሽያጭ መመዝገቢያ ሥርዓቶቻቸውን ከመመሪያ ቁጥር 1142/2018 መስፈርቶች አንጻር ለመገምገም ዕውቅና ከተሰጣቸው የግብር ሶፍትዌር አቅራቢዎች ጋር ወዲያውኑ የቴክኒክ ምክክር ማድረግ አለባቸው። አሁን እየተጠቀሙበት ያለው የሂሳብ ሶፍትዌር ተቀባይነት ያለው የQR ኮድ ማመንጨት እና ከማዕከላዊው የምዝገባ ሰርቨር ጋር መገናኘት መቻሉን ያረጋግጡ። የገቢዎች ሚኒስቴር አስገዳጅ የማስፈጸሚያ የጊዜ ገደብ እስኪያወጣ ድረስ አይጠብቁ፤ ቀድሞ ሕጉን ማክበር የሥራ መስተጓጎልን ያስቀራል፣ ድርጅትዎንም ከቅጣት ይጠብቃል።

ለኢትዮጵያ ነጋዴዎች የክፍያና የሂሳብ መሣሪያዎችን የሚያቀርቡ የሶፍትዌር አበልጻጊዎች እና የኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ (IT) ድርጅቶች ለገቢዎች ሚኒስቴር የቴክኒክ ዕውቅና ሂደት በአስቸኳይ መዘጋጀት አለባቸው። የሥርዓትዎን የሙከራ ሂደቶች፣ የኦዲት መዝገብ ደህንነት ጥበቃዎችን ማረጋገጥ እና ንግድዎ አስገዳጅ የሆነውን የፋይናንስ ዋስትና ገደብ ለማሟላት የሚያስችል ተንቀሳቃሽ ካፒታል ያለው መሆኑን ማረጋገጥ አለብዎት። ዕውቅና የሌለው የሽያጭ ሶፍትዌር ይዞ መቀጠል የሥራ ፈቃድ መሰረዝን የሚያስከትል ሲሆን ደንበኛ ነጋዴዎችዎንም ለሕግ ተጠያቂነት ይዳርጋል።

በሚቀጥሉት አስራ ሁለት ወራት ውስጥ የመኖሪያ ቤት ለመግዛት ያሰቡ አባወራዎች፣ ወጣት ባለሙያዎች እና የዳያስፖራ አባላት መደበኛ የገቢ ማስረጃዎቻቸውን፣ የግብር ክሊራንሶቻቸውን እና የባንክ ሂሳብ መግለጫዎቻቸውን ማደራጀት መጀመር አለባቸው። ብሔራዊ የሞርጌጅ ሪፋይናንስ ኩባንያው በመጪው በጀት ዓመት ካፒታሉን ለንግድ ባንኮች ማሰራጨት ሲጀምር፣ ባንኮች የረጅም ጊዜ የቤት ብድር ድጋፍ ከመፍቀዳቸው በፊት ንጹህና ሊረጋገጥ የሚችል የግብር ታሪክ እና የተረጋገጠ የባንክ እንቅስቃሴ ይፈልጋሉ። የፋይናንስ አቋምዎን ዛሬውኑ ማስተካከል ተወዳዳሪ የቤት ብድር አማራጮች በባንክ መስኮቶች በሚቀርቡበት ጊዜ ከፊት ረድፍ ላይ እንዲሰለፉ ያደርግዎታል።

ተጠቃሚዎች እና የገጠር ነጋዴዎች የዲጂታል ግንኙነት አማራጮቻቸውን ማስፋት አለባቸው። አንደኛው ኦፕሬተር በአካባቢው የኔትወርክ መቋረጥ ቢያጋጥመው እንኳ የክፍያ መስመሮችን እና የመገልገያ ክፍያዎችን ያለማቋረጥ ማግኘት እንዲችሉ በተለያዩ ንቁ የኔትወርክ አቅራቢዎች የተረጋገጡ የሞባይል ገንዘብ አካውንቶችን ይክፈቱ። ሁለት ሲም ካርዶችን በአንድ ስልክ መጠቀም ለዕለት ተዕለት የንግድ እንቅስቃሴያቸው በሞባይል ዳታ ላይ ለሚመኩ ነጋዴዎች ተግባራዊና አነስተኛ ወጪ የሚጠይቅ ዋስትና ነው።

ይበልጥ ተፅዕኖ የሚያርፍባቸው እነማን ናቸው?

የዚህ ሳምንት መመሪያዎች ፈጣን ተፅዕኖ የሚያሳድሩባቸው የችርቻሮ ነጋዴዎች፣ የሱፐርማርኬት ሰንሰለቶች፣ የሆቴልና መስተንግዶ ዘርፍ ድርጅቶች እና የጅምላ አከፋፋዮች ሲሆኑ፣ እነዚህ ሁሉ ከቀድሞው የወረቀት ደረሰኝ ማሽኖች ወደ ተረጋገጡ የኤሌክትሮኒክስ ደረሰኝ ሥርዓቶች በአስቸኳይ መሸጋገር አለባቸው። ነፃ የኦዲት ድርጅቶች እና የንግድ ሶፍትዌር አቅራቢዎችም በግንባር ቀደምትነት የሚገኙ ሲሆን፣ ጥብቅ የሕግ ተጠያቂነት፣ የዋስትና ማስያዣ ግዴታዎች እና የሥርዓት ተገዢነት መስፈርቶች ተጥለውባቸዋል።

ለመጀመሪያ ጊዜ ቤት ለመግዛት ያሰቡ ዜጎች፣ የግል ሪል ስቴት አልሚዎች እና በኢትዮጵያ የግል ንግድ ባንኮች ውስጥ የሚገኙ የቤት ብድር ሰጪ የሥራ ክፍሎች ሁለተኛው ይበልጥ ተፅዕኖ የሚያርፍባቸው ወገኖች ናቸው። በመጨረሻም የገጠር ነጋዴዎችና የከተማ አቋራጭ አሽከርካሪዎች የቴሌኮም ኔትወርክ መስፋፋትን ተከትሎ የመንገድ ላይ የዲጂታል ክፍያና የተሻለ የመገናኛ አማራጮችን እያገኙ ቢሆንም አልፎ አልፎ በሚያጋጥሙ የኔትወርክ መጥፋቶች ተግባራዊ ተፅዕኖውን ይጋፈጣሉ።

ዳራ እና ወደፊት ምን ይጠበቃል?

ለበርካታ አሥርት ዓመታት የኢትዮጵያ የችርቻሮ ንግድ ኢኮኖሚ ከግብር ስወራ፣ በእጅ ከሚጻፉ የወረቀት ደረሰኞች እና ከመደበኛ ውጭ ከሆነ የጥሬ ገንዘብ ዝውውር ጋር ሲታገል የቆየ ሲሆን፣ ይህም አገራዊውን ግምጃ ቤት የሚገባውን ገቢ ያሳጣው ከመሆኑም ባሻገር ታማኝ ነጋዴዎችን ባልተገባ ግምት ላይ ለተመሠረተ የግብር ጫና ሲዳርግ ቆይቷል። በተመሳሳይ መልኩ የረጅም ጊዜ የሁለተኛ ደረጃ የሞርጌጅ ገበያ አለመኖር የኢትዮጵያን የቤት ብድር ፋይናንስ ከጠቅላላ የአገር ውስጥ ምርት (GDP) ከአንድ በመቶ በታች አድርጎት የቆየ ሲሆን፣ በሚሊዮኖች የሚቆጠሩ የከተማ ነዋሪዎች ዋስትና በሌለውና በተጋነነ የቤት ኪራይ ገበያ ውስጥ እንዲሰቃዩ አስገድዷቸዋል። በሌላ በኩል ታሪካዊው የዘርፉ ነፃ መውጣት የግል ውድድርን እስካስከተለበት ጊዜ ድረስ የቴሌኮሙኒኬሽን ገበያው ሙሉ በሙሉ በመንግሥት ሞኖፖል ሥር ተይዞ ቆይቷል።

ወደፊት የገቢዎች ሚኒስቴር የትኞቹ የግብር ከፋይ ምድቦች ቀድመው የኤሌክትሮኒክስ ደረሰኝ መጠቀም እንዳለባቸው የሚወስነውን አስገዳጅ የደረጃ በደረጃ የትግበራ የጊዜ ሰሌዳ ይፋ ያደርጋል። የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ እና አይኤፍሲ የችርቻሮ ብድር መመዘኛዎች በንግድ ባንክ ቅርንጫፎች ውስጥ ተግባራዊ ከመደረጋቸው በፊት ለ100 ቢሊዮን ብር የሞርጌጅ ኩባንያው የተቋማዊ ምዝገባ እና የቦርድ አባላት ሹመትን ያጠናቅቃሉ ተብሎ ይጠበቃል። እነዚህ የዲጂታል እና የፋይናንስ ማሻሻያዎች እውነተኛ ቅልጥፍናን ያመጣሉ ወይስ ለተራ ዜጎች አዲስ የአስተዳደር እንቅፋት ይፈጥራሉ በሚለው ዙሪያ ሰፊ የሕግ አውጪዎችና የሕዝብ ክትትል እንደሚኖር ይጠበቃል።

---

ምንጮች

[1] [ነሐሴ 28 ቀን 2018 ዓ.ም.] - VATupdate: Ethiopia Establishes Legal and Operational Framework for Electronic Invoicing – https://www.vatcalc.com
[2] [ነሐሴ 27 ቀን 2018 ዓ.ም.] - VATfaqs: Ethiopia Adopts E-Invoicing Framework with Directive No. 1142/2026 – https://www.vatfaqs.com
[3] [ነሐሴ 28 ቀን 2018 ዓ.ም.] - Regfollower: Ethiopia Introduces Electronic Invoicing Directive – https://www.regfollower.com
[4] [ነሐሴ 30 ቀን 2018 ዓ.ም.] - Uchumi360: Ethiopia's 100bn Birr Mortgage Refinance Company, Explained – https://www.uchumi360.com
[5] [ነሐሴ 29 ቀን 2018 ዓ.ም.] - Banks in Ethiopia: Safaricom Ethiopia Surpasses 15 Million Active Subscribers – https://banksethiopia.com
[6] [ጳጉሜን 1 ቀን 2018 ዓ.ም.] - የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት (ኢዜአ)፦ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትሩ በማክሮ ኢኮኖሚ ማሻሻያዎች ኢትዮጵያ ወደ ላቀ ብልፅግና እየተሸጋገረች መሆኑን ገለጹ – https://www.ena.et/en/