አዲስ የታክስ ማቃለያ፣ ታሪካዊ የባንክ ፈቃዶች እና አፋጣኝ የድሮን በረራ እገዳ፡ ባለፉት 7 ቀናት በኢትዮጵያ የተላለፉ ውሳኔዎች የዕለት ተዕለት ኑሮዎን እንዴት እንደሚነኩ

መስከረም 24 ቀን 2019 ዓ.ም. | አዲስ አበባ

ባለፉት ሰባት ቀናት ውስጥ በኢትዮጵያ ኪስዎን፣ አየር ክልልዎን እና የባንክ አገልግሎትዎን የሚነኩ ዋና ዋና ለውጦች ተከስተዋል። ከተቸገሩ የንግድ ባለቤቶች ጫንቃ ላይ ሸክም የሚያቀል የታክስ መመሪያ ከማውጣት ጀምሮ፣ ዓለም አቀፍ ባንኮች በሀገር ውስጥ ስራ ለመጀመር የመጀመሪያውን ይፋዊ እርምጃ እስከመውሰዳቸው እንዲሁም በዋና ከተማዋ ድንገተኛ የድሮን በረራ እገዳ እስከተጣለበት ድረስ የመንግሥት ውሳኔዎች በፍጥነት እየተተገበሩ ይገኛሉ። በአዲስ አበባ ሰፈር ውስጥ የምግብ ቤት ባለቤት ይሁኑ፣ ከውጭ ሀገር ወደ ሀገር ቤት ገንዘብ የሚልኩ፣ የሚዲያ ድርጅት የሚያስተዳድሩ ወይም የቤተሰብ ሰርግ እያዘጋጁ ያሉ፤ እነዚህ ሦስት ወሳኝ እርምጃዎች ከዛሬ ጀምሮ የዕለት ተዕለት እንቅስቃሴዎን፣ የሕግ ተገዢነትዎን እና የፋይናንስ ምርጫዎችዎን ይለውጣሉ።

የዚህ ሳምንት የሕዝብ አገልግሎት ዜናዎች

የመጀመሪያው ዋነኛ የሕዝብ አገልግሎት ማሻሻያ ረቡዕ መስከረም 20 ቀን 2019 ዓ.ም. ይፋ ሆነ። ብሔራዊ የመረጃና ደህንነት አገልግሎት በአዲስ አበባ እና በዙሪያዋ ባሉ ልዩ ዞኖች ውስጥ በማንኛውም ሲቪል እና የንግድ ድሮን (ሰው አልባ አውሮፕላን) ላይ አፋጣኝ እና ላልተወሰነ ጊዜ የሚቆይ የበረራ እገዳ ጣለ። በዚህ ሰፊ የሕዝብ ደህንነት ጥበቃ እርምጃ ምክንያት ባለሥልጣናት የድሮን በረራ ፈቃድ መስጠትን ሙሉ በሙሉ ያቆሙ ሲሆን፣ ያለፈቃድ የሚበሩ መሳሪያዎችን በአየር ላይ እያሉ በቴክኖሎጂ አስገዳጅ በማሳረፍ መቆጣጠር የሚችሉ የከተማ ደረጃ የጸረ-ድሮን መቆጣጠሪያ ስርዓቶችን ስራ አስጀምረዋል። ለሰርግ ቪዲዮ ቀራጮች፣ ለሪል እስቴት አስተዋዋቂዎች፣ ለመሠረተ ልማት ጥናት ቡድኖች እና ለመዝናኛ ተጠቃሚዎች የከተማዋ አየር ክልል እስከ አዲስ ማስታወቂያ ድረስ ሙሉ በሙሉ የተዘጋ ሲሆን፤ የደህንነት አካላት እገዳውን በሚጥሱ አካላት ላይ ፈጣን እስር እና የመሳሪያዎች መውረስ እርምጃ እንደሚወሰድ አስጠንቅቀዋል። ምንም እንኳን የደህንነት ባለሥልጣናት ይህ እርምጃ ወሳኝ የመሠረተ ልማት ተቋማትን እና የሕዝብን ሰላም ለመጠበቅ የግድ አስፈላጊ መሆኑን ቢገልጹም፣ የሚዲያ ባለሙያዎች እና የጥናት ድርጅቶች ግን የተሰረዙ የዝግጅት ቀጠሮዎች፣ የዘገዩ የካርታ ስራዎች እና የመተዳደሪያ ገቢያቸው መቋረጥ ከፍተኛ ስጋት እንደፈጠረባቸው ይናገራሉ።

ሁለተኛው ታሪካዊ የአገልግሎት ለውጥ እሑድ መስከረም 24 ቀን 2019 ዓ.ም. የተመዘገበ ሲሆን፤ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ ሁለት የውጭ የንግድ ባንኮች በሀገሪቱ ውስጥ አዲስ ባንክ በማቋቋም (Greenfield Investment) ስራ ለመጀመር የሚያስችላቸውን ይፋዊ ማመልከቻ ማስገባታቸውን አረጋገጠ። ይህም ከሃምሳ ዓመታት በላይ—በ1967 ዓ.ም. በደርግ ዘመን የተካሄደውን የባንኮች ወደ መንግሥት መዛወር ተከትሎ—ዓለም አቀፍ የንግድ ባንኮች ከስረ-መሠረታቸው ወደ ሀገር ውስጥ የችርቻሮ እና የኮርፖሬት ባንክ ዘርፍ በቀጥታ ሲገቡ የመጀመሪያው ያደርገዋል። ሸማቾችና የአገር ውስጥ ነጋዴዎች በነባር ተቋማት ዘንድ የሚስተዋለውን የውጭ ምንዛሬ እጥረት፣ የብድር አቅርቦት ማነስ እና ውስብስብ የቢሮክራሲ ወረቀት ስራ ሲያማርሩ ቆይተዋል። የአገር ውስጥ የንግድ ማህበራት የውጭ ባንኮች መግባት የአገልግሎት ክፍያዎችን እንደሚቀንስና የንግድ ፋይናንስን እንደሚያፋጥን በደስታ ሲቀበሉት፤ የአገር ውስጥ የግል ባንኮች ግን ዓለም አቀፍ የባንክ ግዙፎች በራቸውን ከመክፈታቸው በፊት የፋይናንስ አቅማቸውንና የአገልግሎት አሰጣጥ ባህላቸውን በአስቸኳይ የማዘመን ግፊት ገጥሟቸዋል።

የሕግ ጥግ (አዳዲስ ሕጎች እና መመሪያዎች)

ቅዳሜ መስከረም 23 ቀን 2019 ዓ.ም. የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ገቢዎች ቢሮ ለአነስተኛ እና መካከለኛ ንግዶች የተፈጠሩ የታክስ ምዘና ማነቆዎችን ለመፍታት የተዘጋጀ ልዩ የሽግግር የታክስ መመሪያ ይፋ አደረገ። ይህ አስተዳደራዊ መመሪያ በተለይ ለ2018 የግብር ዓመት ህጋዊ የሂሳብ መዝገብ መያዝ ላልቻሉ የደረጃ “ሀ” እና የደረጃ “ለ” ግብር ከፋዮች የታለመ ሲሆን፤ ፍቃዳቸው ለተያዘባቸው እና ከባድ የኦዲት ቅጣት ለተደቀነባቸው በሺዎች ለሚቆጠሩ የንግድ ተቋማት እንደ ትልቅ የህይወት አድን መስመር ሆኖ ያገለግላል።

በቀላል አነጋገር፣ የገቢ ግብር ሕጎች የደረጃ “ሀ” እና “ለ” ነጋዴዎች የተሟላ የሂሳብ መዝገብ እንዲይዙ ያስገድዳሉ፤ ይህንን ማቅረብ አለመቻል ደግሞ ከፍተኛ ቅጣቶችን፣ ግምታዊ ግብር መጣልን እና የታክስ ክሊራንስ መከልከልን ያስከትላል። በዚህ አዲስ የሽግግር መመሪያ መሠረት የከተማዋ አስተዳደር ተግባራዊ መፍትሔ አበጅቷል። በሕዝብ አገልግሎት ፕሮጀክቶች ላይ የሚሰሩ ስራ ተቋራጮች—እንደ የተማሪዎች ምገባ አገልግሎት አቅራቢዎች፣ የጽዳት ሠራተኞች እና የከተማ አረንጓዴ ልማት ማህበራት—ያልተወራረደውን የታክስ ግዴታቸውን የሂሳብ መዝገብ ባለመያዛቸው ከመቀጣት ይልቅ፣ በሰንጠረዥ “ሐ” ድንጋጌዎች መሠረት ከመንግሥት በተከፈላቸው ዓመታዊ የክፍያ ሰነድ ላይ ተመስርተው መክፈል ይችላሉ። በተመሳሳይ፣ የግል ማሽነሪ ኦፕሬተሮች፣ ጭነት አውራጆችና ጫኞች፣ እንዲሁም የአካባቢ ጥበቃና ደህንነት ህብረት ስራ ማህበራት በየዘርፉ በተቀመጠ የትርፍ ህዳግ (profit margin) ተሰልቶ ግብራቸው ይወሰንላቸዋል። የሂሳብ ባለሙያዎች ይህ ለአንድ ጊዜ የተሰጠ የሽግግር ማቃለያ እንጂ የሂሳብ መዝገብ የመያዝ ግዴታን በቋሚነት የሚያስቀር አለመሆኑን ቢያስጠነቅቁም፤ በመዲናዋ የሚገኙ ጥቃቅንና አነስተኛ የንግድ ባለቤቶች መመሪያውን በከፍተኛ እፎይታ ተቀብለውታል።

ይህ እርምጃ ለእርስዎ ምን ትርጉም አለው? (የተፅዕኖ ትንተና)

ለአካባቢው ማህበረሰብ፣ እነዚህ ለውጦች የዕለት ተዕለት ጭንቀትን በተጨባጭ ያቀላሉ። የሰፈር የምግብ አቅራቢዎች እና የተማሪዎች ምገባ አገልግሎት ሰጪዎች የኋላ ታክስ ቅጣት ሳይደርስባቸው የታክስ ክሊራንስ በማግኘት ስራቸውን ማደስ ይችላሉ፤ ይህም የትምህርት ቤት ምገባ እና የከተማ ጽዳት ስራዎች ያለመስተጓጎል እንዲቀጥሉ ያደርጋል። በሌላ በኩል፣ የበዓል ዝግጅት ወይም የህዝብ መሰብሰቢያ ፕሮግራሞችን የሚያዘጋጁ ቤተሰቦች በሳምንቱ መጨረሻ የፖሊስ ጣልቃ ገብነት ወይም የመሳሪያ መወረስ እንዳይገጥማቸው ካሜራ የተገጠመላቸውን ድሮኖች በአስቸኳይ ከመጠቀም መቆጠብ አለባቸው።

ለንግዱ ማህበረሰብ እና ለተቋማት፣ የስራው ሜዳ በአንድ ጀምበር እየተለወጠ ነው። የውጭ ባንኮች አካላዊ ቅርንጫፎቻቸውን መክፈት ሲጀምሩ አስመጪዎች፣ አምራቾች እና ኩባንያዎች የተሻለ የውጭ ምንዛሬ፣ የንግድ ብድር እና ተወዳዳሪ የወለድ መጠን የማግኘት አዲስ ተስፋ ያገኛሉ። በከተማ ደረጃ፣ በግንባታ ጭነት፣ ቁፋሮ እና የጥበቃ አገልግሎት ዘርፍ የተሰማሩ ተቋማት በከተማው የሽግግር ታክስ መመሪያ በተሰጠው ምጣኔ መሠረት ግብራቸውን በመክፈል የታገዱ የባንክ ሂሳቦቻቸውን ማንቀሳቀስ ይችላሉ።

ለዲያስፖራው ማህበረሰብ፣ የውሳኔዎቹ አንድምታ እኩል ግልጽ ነው። ወደ ሀገር ቤት የሚጓዙ፣ ተመላሾች እና ለጉብኝት የሚመጡ የሚዲያ ባለሙያዎች ከያዟቸው እቃዎች ውስጥ ድሮኖችን መተው ወይም በጉምሩክ ላይ በይፋ ማሳወቅ አለባቸው፤ ምክንያቱም በአዲስ አበባም ሆነ በሸገር ከተማ ድሮን ማብረር በጥብቅ የተከለከለ ነው። በተጨማሪም፣ በኢትዮጵያ ውስጥ መዋዕለ ንዋያቸውን ማፍሰስ የሚፈልጉ ዲያስፖራ ባለሀብቶች ዓለም አቀፍ ባንኮች የሀገር ውስጥ ቅርንጫፎችን ሲያቋቁሙ የተሻለ የባንክ ግንኙነት፣ ፈጣን ዓለም አቀፍ የገንዘብ ዝውውር እና ግልጽ የውጭ ምንዛሬ አሰራር ያገኛሉ ተብሎ ይጠበቃል።

ሊወሰዱ የሚገቡ ተግባራዊ እርምጃዎች

በአዲስ አበባ ውስጥ በደረጃ “ሀ” ወይም “ለ” ስር የሚመደብ የንግድ ድርጅት እያስተዳደሩ ኖረው ላለፈው የበጀት ዓመት ህጋዊ የሂሳብ መዝገብ ያልያዙ ከሆኑ፣ በአቅራቢያዎ ወደሚገኘው የክፍለ ከተማ ገቢዎች ቢሮ በአስቸኳይ ይሂዱ። በሽግግር መመሪያው መሠረት ግብርዎ እንዲሰላ ይጠይቁ፤ ይፋዊ የመንግሥት ክፍያ ደረሰኞችን ወይም የደንበኛ ክፍያ ማረጋገጫዎችን ያሰባስቡ፤ እንዲሁም የከተማዋ የጊዜ ገደብ ከማለፉ በፊት የ2018 ዓ.ም. የታክስ ጉዳይዎን ያጠናቁ። ይህንን ጊዜያዊ ክፍተት ተጠቅመው ለጀመረው የ2019 በጀት ዓመት የሂሳብ መዝገብዎን በሕጉ መሠረት የሚያስተካክል የሂሳብ ባለሙያ ይቀጥሩ።

በሚዲያ፣ በቅየሳ፣ በዝግጅት አዘጋጅነት ወይም በቪዲዮ ስራ ላይ የተሰማሩ ከሆኑ፣ ሁሉንም ሰው አልባ አውሮፕላኖችዎን (ድሮኖች) በአስቸኳይ ከመብረር ያቁሙ። የብሔራዊ ደህንነት ተቋማት የበረራ ፈቃድ መስጠትን በድጋሚ እስኪጀምሩ ድረስ በከተማዋ ወሰን ውስጥ የአየር ላይ ምስል መቅረጽ በሕግ የተከለከለ መሆኑን ለሰርግ ደንበኞች፣ ለሪል እስቴት አልሚዎች እና ለፕሮጀክት ስራ አስኪያጆች አስቀድመው ያሳውቁ። የተዘረጉት የጸረ-ድሮን መቆጣጠሪያዎች የቆሙበትን ትክክለኛ ቦታ በቀጥታ ለጸጥታ አካላት ስለሚያሳውቁ የከተማዋን አየር ክልል ለመፈተሽ አይሞክሩ።

የአገር ውስጥ ነጋዴዎች እና የንግድ ብድር ተበዳሪዎች ከነባር የንግድ ባንኮች ጋር ያላቸውን ግንኙነት መገምገም እና የኩባንያቸውን የብድር ታሪክ መረጃ ማደስ መጀመር አለባቸው። የውጭ ባንኮች በማዕከላዊ ባንኩ የግምገማ ሂደት ውስጥ እያለፉ በመሆናቸው፤ ንጹህ የብድር ታሪክ፣ የተመረመረ የኦዲት ሪፖርት እና ዲጂታል አሰራር ያላቸው የአገር ውስጥ ድርጅቶች አዲሶቹ ባንኮች በራቸውን ሲከፍቱ ተወዳዳሪ የንግድ ብድሮችን፣ የብድር ሰነዶችን (LC) እና የውጭ ምንዛሬን በቀዳሚነት ለማግኘት ዝግጁ ይሆናሉ።

ይበልጥ ተፅዕኖ የሚያርፍባቸው እነማን ናቸው?

በዚህ ሳምንት ቀጥተኛ ተፅዕኖ ያረፈባቸው ወገኖች የከተማ አገልግሎት ስራ ተቋራጮች፣ የሚዲያና የፈጠራ ድርጅቶች እንዲሁም የአገር ውስጥ የፋይናንስ ተቋማት ናቸው። የትምህርት ቤት ምገባ ወጥ ቤቶችን፣ የከተማ ጽዳት አገልግሎቶችን እና የአካባቢ ሎጂስቲክስን በደረጃ “ለ” ፈቃድ የሚያካሂዱ አነስተኛ ተቋራጮች በቀጥታ ከአስተዳደራዊ መቆለፍ ነፃ ወጥተዋል። የንግድ ቪዲዮ ቀራጮች፣ የይዘት አዘጋጆች እና የድሮን አብራሪዎች በአዲስ አበባ ዙሪያ የበረራ ስራቸው በድንገት ተቋርጦባቸዋል። በመጨረሻም፣ የአገር ውስጥ የንግድ ባንኮች ከፍተኛ አመራሮች እና ባለአክሲዮኖች ዓለም አቀፍ የፋይናንስ ተቋማት የሀገር ውስጥ ገበያውን መቀላቀላቸውን ተከትሎ ታሪካዊ የውድድር ምዕራፍ ገጥሟቸዋል።

የጀርባ ታሪክ እና ወደፊት ምን ይጠበቃል?

ላለፉት በርካታ ዓመታት ጥብቅ የሂሳብ መዝገብ አያያዝ መስፈርቶች ራሱን የቻለ የሂሳብ ክፍል ለማቋቋም አቅም የሌላቸውን ጥቃቅን ኢንተርፕራይዞች ክፉኛ ሲጫኑ ቆይተዋል፤ ይህም በየክፍለ ከተማው የታክስ መስኮቶች ላይ ተደጋጋሚ መጨናነቅን ፈጥሯል። በተመሳሳይ መልኩ፣ የኢትዮጵያ የፋይናንስ ዘርፍ ከግማሽ ክፍለ ዘመን በላይ ለውጭ ባለሀብቶች ዝግ ሆኖ በመቆየቱ የውጭ ምንዛሬ እጥረትን እና የብድር አቅርቦት እክሎችን ሲያባብስ ቆይቷል። የዚህ ሳምንት ውሳኔዎች መንግሥት ኢኮኖሚውን ለማዘመን የሚያደርገውን ጥረት የሚያሳዩ ሲሆን፣ በሌላ በኩል ደግሞ የከተማ ደህንነትን ለማጥበቅ የወሰደውን አቋም ያመለክታሉ።

ወደፊት፣ ይህ የአንድ ዓመት የሽግግር ወቅት ሲያበቃ የአዲስ አበባ ገቢዎች ቢሮ የተሟላ የኦዲት መዝገብን በጥብቅ እንደሚጠይቅ ይጠበቃል፤ ይህም የንግድ ድርጅቶች አሰራራቸውን ዲጂታላይዝ እንዲያደርጉ ያስገድዳቸዋል። በባንክ በኩል፣ የኢትዮጵያ ብሔራዊ ባንክ በሚቀጥሉት ወራት ውስጥ ይፋዊ የስራ ፈቃድ ይሰጣል ተብሎ የሚጠበቅ ሲሆን፣ ይህም ትናንሽ የሀገር ውስጥ ባንኮች ዓለም አቀፍ ውድድርን ለመቋቋም እርስ በእርስ እንዲዋሃዱ በር ይከፍታል። በደህንነት ረገድ፣ የፌዴራል መረጃና ደህንነት አገልግሎት ለሁሉም የሲቪል አየር ላይ መሳሪያዎች አዲስና አስተማማኝ ብሔራዊ የዲጂታል ምዝገባ እስኪያዘጋጅ ድረስ የድሮን በረራ ፈቃድ በጥብቅ እንደተገደበ እንደሚቆይ ይገመታል።

---

ዋቢዎች (Sources)

• [1] መስከረም 24 ቀን 2019 ዓ.ም. – ካፒታል ኢትዮጵያ – Two foreign banks apply to enter Ethiopia through greenfield investments

• [2] መስከረም 23 ቀን 2019 ዓ.ም. – ፊደል ፖስት – Addis Ababa Revenues Bureau Unveils Transitional Tax Directive for Small and Medium Businesses

• [3] መስከረም 21 ቀን 2019 ዓ.ም. – ቦርከና የኢትዮጵያ ዜና – Ethiopia’s National Intelligence and Security Service Imposes Indefinite Drone Ban in Addis Ababa and Surrounding Zones

• [4] መስከረም 20 ቀን 2019 ዓ.ም. – አዲስ ኢንሳይት – Ethiopia Imposes Indefinite Drone Flight Ban in Addis Ababa and Surrounding Areas

• [5] መስከረም 19 ቀን 2019 ዓ.ም. – የኢትዮጵያ ዜና አገልግሎት (ኢዜአ) – Ethiopia Building Strong Financial Sector to Drive Sustainable Growth, Says Central Bank Governor